Bir çox aparıcı ölkələrdə fiziki məhdudiyyətli şəxslərin məşğulluq və özünüməşğulluq proqramlarında iştirakı üçün lazım olan şəraitin yaradılması dövlətin sosial siyasətinin prioritet məsələlərindən sayılır. Əlilliyi olan şəxslərin işlə təmin edilməsi, onların yeni peşələrə sahib olması, cəmiyyətə inteqrasiyası Azərbaycanda da dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biridir. 

Dövlət bu sahədə bütün lazımi işləri həyata keçirir. Dövlətə bu sahədə dəstək göstərmək, işlərin mütəşəkkil aparılması məqsədilə ölkəmizdə Milli Abilimpiya Federasiyası təsis olunub və müvafiq qaydada Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin qeydiyyatından keçib. Təsis konfransında Milli Paralimpiya Komitəsinin prezidenti İlqar Rəhimov eyni zamanda Azərbaycan Respublikası Milli Abilimpiya Federasiyasının prezidenti seçilib.

Beynəlxalq təcrübənin Azərbaycana gətirilməsi və Federasiyanın gələcək planları barədə Milli Abilimpiya Federasiyasının prezidenti İlqar Rəhimovla müsahibəni təqdim edirik.

– Məlum olduğu kimi, ölkəmizdə xeyli istedadlı əlilliyi olan şəxslər və sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar var. Bu sahədə onlara dəstək verilməsi və üzə çıxarılması sahəsindəki mövcud vəziyyəti necə qiymətləndirirsiniz?

– Bəli, ölkəmizdə xeyli istedadlı əlilliyi olan şəxslər və sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar var və bu insanlar müxtəlif peşə sahələrində fəaliyyət göstərirlər. Ölkəmizdə aparılan sosial siyasətin inkişafında 25 ildən artıq fəaliyyət göstərən şəxs kimi qeyd etməliyəm ki, hökümətimiz uğurlu dövlət siyasəti həyata keçirir, gerçəkləşən uzunmüddətli dövlət proqramlarında sosial siyasətin ön planda olması və davamlı olması görülən işlərin daha səmərəli, keyfiyyətli və təkmilləşdirilməsinə şərait yaradır. Əlilliyi olan insanlarla bağlı görülən işlər də bu dövlət siyasətinin tərkib hissəsidir, xüsusi ilə də dövlət təminatı, əlçatan təhsi, məşğulluq və s. sosial sahələri əhatə edir. Bu qəbildən olan insanların, xüsusəndə sağlamlıq imkanları məhdud uşaqların və gənclərin peşəyə yiyələnmələri və ixtisaslarını təkmilləşdirmək məqsədi ilə həm dövlət, həm də ictimai təşkilatlar tərəfindən müəyyən işlər görülür. Ölkə başçısı cənab İlham Əliyev bununla bağlı tapşırıqlar verib, Birinci vitse-prezident, hörmətli Mehirban xanımın rəhbərliyi ilə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən əlilliyi olan insanlarla bağlı ölkəmizdə böyük miqyaslı işlər reallaşdırlır, əhəmiyyətli layihələr icra edilir. Eyni zamanda Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiyəsi Nazirliyi tərəfindən qeyd etdiyim dövlət proqramları uğurla icra olunur, bu istiqamətdə mühüm işlər görür.

Bütün bunlarla yanaşı qeyd edim ki, əlilliyi olan insanların peşə bacarıqlarına yiyələnmələri, mövcud potensiallarını inkişaf etdirmələri və öz bacarıqlarının cəmiyyətə təqdim etmələri sahəsində daha çox geniş miqyaslı və səmərəli işlərin görülməsinə, istedadlı insanların mövcud potensialları istiqamətində məşğulluğunun artırılmasına ehtiyac var. Ölkəmizdə yüzlərlə bacarıqlı əlilliyi olan insanlar var, onların bir qismi idman sahəsində fəaliyyət göstərsələrdə, böyük əksəriyyəti isə peşə fəaliyyəti ilə məşğul olan və yaxud məşğul olmaq istəyən əlilliyi olan şəxslərdir ki, onların ya əlillik səbəbləri idman üçün yararlı olmadığına görə bu sahədə fəaliyyət göstərə bilmirlər və ya öz istəklərinə görə fəaliyyət göstərmək istədikləri digər peşə sahələri var. Milli Paralimpiya Komitəsi olaraq ölkənin bütün bölgələrindən əlilliyi olan vətəndaşlarımız və yaxud onların valideyinləri tərəfindən bizə müraciətlər edilir. Bu müraciətləri araşdıranda bir çox hallarda müəyyən etmişik ki, idmanla məşğul olmaq istiyən əlilliyi olan şəxslərin əksəriyətini təşkil edən çoxluq fiziki durumu səbəbindən idmanla məşğul ola bilməsədə digər peşə sahələrində daha uğurlu fəaliyyətlə məşğul ola bilər. Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə Paralimpiya Komitəsi tərəfindən 2019-cu ildə həm idman, həm də incəsənət mövzusunda "Yenilməzlər” adlı QALA konserti təşkil olundu. Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla xanım Əliyevanın və bir çox nazirlərin, səfirlərin qatıldığı bu tədbirdə bir daha şahidi olduq ki, ölkəmizdə çox sayda istedadlı, bacarıqlı əlilliyi olan vətəndaşlarımız var, onların bu potensialından dövlətimiz, cəmiyyətimiz yararlanmalıdır. Bunun üçün onları bacarıqları sahələrə düzgün istiqamətləndirmək, fəaliyyətlərinin inkişafina dəstək olmaq və onları məşğul olduqları sahənin peşəkarına çevirmək lazımdır. Bu sahədə uğurlu nəticə əldə etmək üçün paralel olaraq bütün infrastruktur sahələrdə ilk növbədə müəssərlik problemi həll olunmalıdır ki, bu qəbildən olan insanlar maneəsiz həyat tərzi yaşasınlar, fəaliyyət göstərsinlər, cəmiyyətimizə faydalı olsunlar. 

Bütün bu zəruri halları nəzərə alaraq Milli Paralimpiya Komitəsi bu boşluğun aradan qaldırılması məqsədi ilə araşdırma apardı və nəticədə məlum oldu ki, dünyada bu sahədə fəaliyyət göstərən Abilimpiya hərəkatı mövcuddur ki, bir çox böyük dövlətlər bu hərəkata qoşulub. Bizdə bu hərəkata qoşulmağı qərara aldıq. Bu məqsədlə Milli Paralimpiya Komitəsi Beynəlxalq Abilimpiya təşkilatı ilə danışıqlara başladı, ilkin əməkdaşlıq istiqamətlərini müzakirə etdi. Sonra Milli Paralimpiya Komitəsinin nümayəndə heyətinin keçən il Yaponiyaya səfəri zamanı Beynəlxalq Abilimpiya Komitəsinin rəhbərliyi ilə görüş keçirdi, əməkdaşlıq memorandumu imzaladı və Milli Paralimpiya Komitəsi Beynəlxalq Abilimpiya təşkilatlarının üzvlüyünə qəbul olundu.  

Düşünürəm ki, ölkəmizdə də Abilimpiya hərəkatının təşkilatlanmasına ehtiyac var və sevindirici haldır ki, Cənubi Qafqaz regionunda ilk olaraq Azərbaycanda Abilimpiya hərəkatı yaradıldı. Artıq bu istiqamətdə görülən işlərin nəticəsi kimi Milli Paralimpiya Komitəsinin təsisçiliyi ilə həm Azərbaycan Milli Abilimpiya Federasiyası, həm də "Müəssərliyin Qiymətləndirilməsi Mərkəzi” MMC öz fəaliyyətinə başlayıb. 

– Xahiş edirəm ki, hərəkat haqqında ətraflı məlumat verərdiniz.

– Abilimpiya əlilliyi olan şəxslər və sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar  arasında peşə sahəsində Beynəlxalq Müsabiqələr (yarışlar) sistemidir. Bu hərəkat 1972-ci ildə Yaponiyada yaradılmış və ilk Beynəlxalq Abilimpiya Musabiqələri 1981-ci ildə Tokio şəhərində  keçirilib. Abilimpiya hərəkatının yaradılmasında məqsəd əlilliyi olan şəxslərin və sağlamlıq imkanları məhdud uşaqların peşə bacarıqlarını inkişaf etdirmək və peşəkar mütəxəssislər hazırlamaqdır. Beynəlxalq Abilimpiya Hərəkatına 50-yə yaxın ölkə qoşulub: Yaponiya, Avstraliya, Çin, Hindistan, Fransa, Cənubi Korea, Çexiya, İran İslam Respulikası, Rusiya və sair. 2021-ci ildə X Beynəlxalq Abilimpiya çempionatının Rusiya Federasiyasının Moskva şəhərində keçirilməsi planlaşdırılır və Azərbaycan milli komandası da ilk dəfə olaraq  bu çempionatda iştirak edəcək.

– Azərbaycan Milli Abilimpiya Federasiyasının yaradılmasında əsas məqsəd nədən ibarətdir və hansı peşə sahələri Abilimpiya yarışlar sisteminə daxildir?

– Ümumiyyətlə Abilimpiya yarışlar sisteminə 100-ə qədər peşə sahələri daxildir. Ölkəmizdə yaşayan əlilliyi olan insanlar arasında ən çox aktuallığı ilə seçilən və Beynəlxalq Abilimpiya Müsabiqələrinin əhatə etdiyi peşə sahələrinə uyğun olan elm, incəsənət və xidmət sahələrini əhatə edən bir çox peşə sahələridir. Qeyd edim ki, yeni yaradılan Azərbaycan Milli Abilimpiya Federasiyasının əsas məqsədi müvafiq təşkilatlarla birlikdə ölkə daxili və beynəlxalq müsabiqələrin təşkil edilməsi və yarışlarda iştrakçılığın təmin edilməsi ilə yanaşı ölkəmizdə əlilliyi olan insanların əmək reabilitasiyasına və mükəmməl peşə ixtisaslarına cəlb etməklə məşğulluğun artırılmasına dəstək olmaqdan ibarətdir. Federasiyanın fəaliyyətinin digər əsas istiqamətlərindən biri də ölkəmizdə fəaliyyət göstərən özəl şirkətlərlə və dövlət qurumlarıyla əməkdaşlıq etməklə əlilliyi olan peşə sahiblərinin aidiyyatı üzrə işlə təminat məsələsidir. Bütün bunlarla yanaşı düşünürük ki,  Azərbaycanın musiqi, xalçaçılıq, təkəlduzçuluq və s. kimi milli sənət nümunələrini Beynəlxalq Abilimpiya peşə siyahılarına əlavə edilməsi yönündə gələcək fəaliyyətimiz xalqımızın milli irsinin abilimpiya hərəkatı vasitəsi ilə də dünyada təbliğ edilməsi baxımından əhəmiyyətli olacaq.

– Xahiş edirəm ki, yeni yaradılmış federasiyanın ilkin addımları barədə məlumat verərdiniz.

– Artıq Azərbaycan Milli Abilimpiya Federasiyası olaraq bu sahədə aidiyyatı dövlət qrumları, nazirliklər və qeyri-hökümət təşkilatları ilə əməkdaşlıq edirik. Əmək və Əhalinin sosial Müdafiə naziri hörmətli Sahil Babayevlə abilimpiya mövzusunda görüşümüz oldu, geniş fikir mübadiəsi apardıq. Fikirlərimiz və təkliflərimiz cənab nazir tərəfindən yüksək qiymətləndirildi, abilimpiyaçıların fəaliyyət göstərdikləri peşə istiqamətləri üzrə nazirliyin həyata keçirdiyi özünüməşğulluq dövlət proqramı vasitəsi ilə onlara dəstək olunacağı vurğulandı. Ümumiyyətlə Milli Abilimpiya Federasiyasının fəaliyyəti sosial sahəni əhatə etdiyi üçün Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyi ilə səmərəli əməkdaşlıq edəcəyik. İlk fəaliyyət olaraq nazirliyin nəzdində olan 1 saylı Sağlamlıq İmkanları Məhdud Gənclərin Peşə Reabilitasiya Mərkəzi ilə əməkdaşlıq edirik. Gələcəkdə bu mərkəzlə abilimpiya peşə sahələrinin inkişafı və bu peşə sahələrinin abilimpiya qaydalarına uyğun təlim ediməsi yönündə əməkdaşlıq edəcəyik.

Gənclər və İdman Nazirliyi ilə də sıx əməkdaşlıq edirik. Azərbaycan Milli Abilimpiya Federasiyasının yaradılmasında cənab nazir Azad Rəhimov bizə yaxından mənəvi dəstək oldu, fəaliyyətimizlə maraqlandı, Azad müəllimlə görüş zamanı bu barədə geniş fikir mübadiləsi apardıq. Hörmətli Azad müəllim Azərbaycan Milli Abilimpiya Federasiyasının həyata keçirdiyi layihələrə nazirlik tərəfindən hər zaman dəstək olacaqlarına hazır olduğunu vurğuladı. Qeyd edim ki, Azərbaycan Milli Abilimpiya Federasiyasının fəaliyyəti gənclərlə də bağlı olduğu üçün Gənclər və İdman Nazirliyi ilə səmərəli əməkdaşlıq etmək fəaliyyət planımıza daxildir.

Təhsil Nazirliyi ilə əməkdaşlığımız nəzərdə tutulub. Gələcəkdə abilimpiyaçıların peşə ixtisaslarına yiyələnməsi və ixtisaslarının təkmilləşdirilməsi istiqamətində Təhsil Nazirliyinin nəzdində olan peşə məktəblərinə əlilliyi olan şəxslərin cəlb edilməsinə, eyni zamanda Abilimpiya peşə sahələrinin bu məktəblərdə tətbiq olunması məqsədi ilə əməkdaşlıq edəcəyik. Bu həm də regionlarda yaşayan əlilliyi olan insanların peşəyə yəyələnməsinə və bu qəbildən olan insanların məşğulluğunun artırılmasına təkan verəcək. Bunun üçün regionlarda fəaliyyət göstərən mövcud peşə məktəbləri əsas baza kimi nəzərdə tutulur. Bu fəaliyyət öz növbəsində əlilliyi olan şəxslərin təhsildən kənarda qalmamasına və inkuliziv təhsilin inkişafına xidmət edəcək. Təhsil Nazirliyi ilə əməkdaşlığımızın təhsil müəssələrində müəssərliyin əlçatan olması baxımından da əhəmiyyətli olacağını düşünürəm.

Avropa Birliyi ilə əməkdaşlıq edirik. Avropa Birliyinin Azərbaycan nümayəndəliyinin rəhbərliyi ilə görüşdük, abilimpiya hərəkatının yaradılması və fəaliyyəti barədə əhəmiyyətli fikir mübadiləsi apardıq. Azərbaycan Milli Abilimpiya Federasiyası ilə gələcəkdə Avropa Birliyi ilə əməkdaşlıq istiqamətləri müəyyən olundu və bu istiqamətlər İqdisad İnkişaf Nazirliyi tərəfindən təsdiq olunaraq Avropa Birliyinin Azərbaycan nümayəndəliyinə təqdim olundu.

UNICEF-lə artıq konkret istiqamətlər üzrə əməkdaşlığımız var. Birgə layihələr üzərində işləyirik və əməkdaşlıq gələcəkdə bir neçə istiqamətlərdə davamlı olacaq. UNICEF-in dəstəyi ilə abilimpiya üzrə beynəlxalq ekspertlərin Azərbaycana səfəri nəzərdə tutulur ki, bu da öz növbəsində ölkəmizdə ilk dəfə olaraq yaradılan abilimiya hərəkatının inkişafı üçün çox əhəmiyyətlidir.

Russiya Milli Abilimpiya Federasiyası ilə əməkdaşlıq barədə görüşlərimiz və müzakirələrimiz olub. Fəaliyyətimizi alqışlayıblar, bizlə əməkdaşlıqdan məmnun olduqlarını və təcrübələrini bizimlə bölüşməyə hazır olduqlarını bildiriblər. Abilimpiya üzrə təcürbəli mütəxəsislərin ölkəmizə gəlmələri barədə Russiya Milli Abilimpiya Federasiyası ilə danışıqlar gedir. Dəvət olunan mütəxəsisslər ölkəmizdə abilimpiya qaydalərı əsasında peşəkar təlimçilərin, ekspertlərin hazırlanması, yarışlarda iştrakçıların seçim qaydalarını öyrədəcəklər. Bununla yanaşı Russiya Milli Abilimpiya Federasiyası bizim nümayəndə heyətini bu il Rusiyada keçiriləcək Ümumrusiya Abilimpiya yarışlarına dəvət edib. Təcürbə üçün bu dəvət də bizim üçün əhəmiyyətlidir.

Ümumiyyətlə qeyd edim ki, abilimpiya hərəkatı bütün kateqoriyadan olan əilliyi olan vətəndaşlarımızın özfəaliyyətin inkişaf etdirərək layiqli həyat yaşamalarına çox şaxəli və konkret istiqamətlər üzrə  dəstək olmaq, onların işlə təmin olunması məsələlərində, təhsil və peşə sahəsində dövlət və qeyri-dövlət qrumları ilə proqramlı şəkildə fəaliyyət göstərəcək. Xüsusilə qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycanın Vətən müharibəsində sağlamlıq imkanlarını itirmiş qazilərimiz də abilimpiya hərəkatından faydalana biləcəklər. Artıq Azərbaycan Milli Abilimpiya Federasiyasının illik fəaliyyət planı qəbul olunub ki, bu da gələcəkdə fəaliyyətimizin konkret istiqamətini müəyyən edir. Ölkəmizdə yaşayan əlilliyi olan insanları, xüsusəndə 1 saylı Sağlamlıq İmkanları Məhdud Olan Gənclərin Peşə Reabilitasiyası Mərkəzinin məzunlarını abilimpiya hərəkatına cəlb etməklə federasiyanın iştrakçı bazasını yaratmışıq. Bu ilin sonunda abilimpiya peşə sahələri üzrə ölkədaxili yarışın keçirilməsi və mili komandanın təşkil olunması nəzərdə tutulur. Bu yarışda seçilmiş milli komanda gələn il Moskvada keçiriləcək Beynəlxalq Abilimpiya yarışlarında iştrak edəcək. Bunu xüsusi olaraq vurğulamaq istəyirəm ki, biz 2021-ci ildə iki böyük beynəlxalq yarışa qatılacağıq. Həm gələn il Tokioda keçiriləcək Beynəlxalq Paralimpiya yarışlarında, həm də Moskvada keçiriləcək Beynəlxalq Abilimpiya yarışlarında hər iki milli komandamızı gərgin, eyni zamanda şərəfli mübarizə gözlüyür. Bunun üçün pandemiya dövrü olsa da, peşəkar işçi heyətimizlə əzmlə çalışırıq. Həmişə olduğu kimi, bu yarışlarda da ölkəmizi layiqincə təmsil edəcəyimizə əminəm.

Dünyanın ən məşhur dizaynerləri ilə bir platformada "Qarabağ” kolleksiyasını nümayiş etirən modelyer

 


 

Tarixi uludan-ulu, mədəniyyəti zəngin Azərbaycanın başı bəlalı Qarabağ mahalının milli geyimlərini ilmə-ilmə toplamaq, naxış-naxış tərtib edib gələcək nəsillərə çatdırmaq olduqca vacibdir. Bu ilmələrə, naxışlara sahiblənmək həm də böyük bir məsuliyət tələb edir.Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, tanınmış modelyer, dizayner Gülnarə Xəlilova isə bu məsuliyyətdən boyun qaçırmayanlardandır. Onun Qarabağ kolleksiyası dünyanı dolaşır.

Moderator.az-ın qonağının da məhz Gülnarə Xəlilova olması isə heç də təsadüfi deyil. Əslən Qarabağlı olan müsahibimlə Qarabağ xanımlarının geyim ənənəsindən və bu ənənənin gələcək nəsillərə ötürülməsindən danışdıq.


- Qarabağ hər birimizin arzusu idi. 28 ildən sonra arzumuza qovuşduq. Hansı hisləri yaşayırsınız?


- Çox gözəl hislər yaşayıram. Bu, tək mənim deyil, bütün Azərbaycan xalqının yaşadığı sevincdir. Yaşadığım duyğuları sözlə ifadə etmək doğrudan da çox çətindir. Bir Qarabağlı kimi bu hisslərin qarşısında ifadələr acizdir. Atam akademik Vidadi Xəlilov Cəbrayıl rayonunun Cərəkən kəndindəndir. Mən Bakıda doğulsam da, əslim Qarabağlıdır. Qələbə günü məni bu münasibətlə təbrik edən insanlarla sevinc göz yaşlarımız bir- birinə qarışmışdı. Fürsətdən istifadə edib, bu qələbəyə görə Ali Baş Komandanımıza, Şanlı Ordumuza çox təşəkkür edirəm. Bu yolda canından keçən şəhidlərimizə Allahdan rəhmət diləyirəm. Onların valideyinlərinə başsağlığı verirəm. Onlar hər zaman qəlblərdə yaşayacaqlar!


No description available.


- "Qarabağ Azərbaycan Milli Geyim Kolleksiyası” bu zərurətdənmi yarandı? Bu layihənin davamı olacaqmı?

 

- "Qarabağ” Azərbaycan Milli Geyim Kolleksiyası bu zərurətdən yaranmadı. Bu kolleksiya 2015-cı ildə yaranmışdı. İlk dəfə Çində, Rusiyada, Londonda nümayiş olunmuşdu. 2020-ci ilin sentyabr ayında qatıldığım "İnternational Digital Fashion Week” moda həftəsində isə bu kolleksiyanı bütün dünya məşhur Amerika moda kanalı olan FNL Network kanalında izlədi və hələ də 2021-ci ilin fevral ayına qədər izləməkdə davam edəcəklər. Dünyanın ən məşhur dizaynerləri ilə bərabər bir platformada məhz "Qarabağ” kolleksiyamı nümayiş etdirmək mənə xüsusi bir zövq verdi. Sözügedən layihənin davamı hər zaman olacaq. Bu, mənim illərdir niskilini çəkdiyim torpaqlarımıza həsr olunmuş bir mövzudur. Ümumiyyətlə mən toxunma əl işlərindən ibarət olan möhtəşəm bir kolleksiya ilə tanınmışam. Bir dizayner kimi bütün üslublarda işləyə bilirəm. Hər zaman bütün kolleksiyalarımda vətənpərvər ruh hiss olunub. Azərbaycanımın milli-mənəvi dəyərlərini, geyim ənənələrini təbliğ etmək mənə xüsusi zövq verir. Maraqlıdır ki milli ruhda yaratdığım kolleksiyalar da uğurlu alınır. Və mən bununla dünya çapında sevilirəm.


No description available.

- Şuşaya, Ağdama, Zəngilana və ümumilikdə Qarabağa dair özünəməsus, özəl geyimlər varmı?


- Ümumiyyətlə, hər bir bölgənin özünəməxsus geyimləri olub. Bu, dahaçox xanlıqlar dövründə özünü göstərirdi. Hər xanlığın öz geyim tərzi var idi. Və bununla da kimin hansı xanlığa, bölgəyə aid olduğu seçilirdi. Qarabağ bölgəsinin geyimləri öz zənginliyi ilə sevilir. Ümumiyyıtlə, Azərbaycan milli geyimləri çox rəngarəng və özünəməxsus olub.


No description available.

- Gülnarə xanımın Qarabağda həyata keçirmək istədiyi hansı layihələri, planlar var?


- Əlbəttə ki, mənim ən böyük arzularımdan biri də məhz möhtəşəm qələbəmiz sayəsində geri aldığımız doğma Qarabağ torpağında elə Qarabağa həsr etdiyim, bütün dünyanı heyran edən "Qarabağ” Azərbaycan Milli Geyim kolleksiyamı nümayiş etməkdir. Allah hər zaman hər birimizi arzularına çatdırsın!

Əlavə onu da vurğulamaq istərdim ki, 2006-cı ildən təşəbbüsüm və arzum olan "Azərbaycan Milli Geyim Günü” təsis olunsun. Və bu möhtəşəm günü elə Qarabağda dünya insanlarının, turistlərin qatılacağı böyük festival, bayram kimi qeyd edək!


 
 


 

Əgər Rusiya proseslərin gedişində birgə Bəyanat üzrə razılaşmanı və öhdəliklərini pozub, Dağlıq Qarabağdakı ermənilərə öz pasportlarını paylayacaqsa, yaxud bizim milli mənafelərə toxunan başqa addımlar atcaqsa, buna o zaman adekvat münasibət bildirməliyik

Moderator.az Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin partiyanın mətbuat xidmətinə verdiyi müsahibəni təqdim edir.

- Qüdrət bəy,sosial şəbəkələrdə bir qrup soydaşlarımız Qarabağa yerləşdirilən rus sülhməramlılarını işğalçı ordu adlandırır,onların qələbəmizi oğurladıqlarını bəyan edir,Rusiyanın Dağlıq Qarabağda yaşayan sakinlərə rus pasportu paylayıb sonra həmin ərazini Kırım kimi özlərinə birləşdirə biləcəyini,yaxud Rusiyanın həmn ərazidə heç vaxt Azərbaycanın suveren hüquqlarının bərpa olunmasına imkan verməyəcəyini və Qarabağı tərk etməyəcəyini söyləyirlər. Bəziləri Rusiya silahlı qüvvələrinin sülhməramlı qismində Azərbaycana buraxılmasına icazə verilməsini Konstitusiyamızın, qanunlarımızın pozulması hesab edir, hətta bunu xəyanət kimi qiymətləndirirlər. Onlar belə fikirlər səsləndirirlər ki, rus hərbçilərinin Azərbaycanda olması Azərbaycanı müstəqil siyasət yürütmək imkanlarından məhrum edəcəkdir. Bu məsələlərlə bağlı Sizin fikirlərinizi almaq istərdik.

- İlk öncə onu qeyd edim ki, 2010-cu ildə qəbul olunmuş `Azərbaycan Respublikasının sülhməramlı əməliyyatlarda iştirakı haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununun 4.4 -cü maddəsinə əsasən `Azərbaycan öz ərazisində sülhməramlı əməliyyatlar aparmaq üçün digər dövlətlərə və beynəlxalq təşkilatlara müraciət edə bilər`. O cümlədən yenə həmin ildə Milli Məclisin qərarı ilə təsdiq olunmuş `Hərbi Doktirina`nın 4-cü bölməsinin 29-cu bəndində qeyd olunur ki,`Azərbaycan Respublikası tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla , öz ərazisində xarici hərbi bazaların yerləşdirilməsinə yol vermir. Bununla belə , hərbi-siyasi şəraitdə əsaslı dəyişikliklər baş verdiyi təqdirdə Azərbaycan öz ərazisində xarici bazaların yerləşdirilməsinə , yaxud digər formada xarici hərbi iştirakın yer almasına müvəqqəti icazə vermək hüququnu özündə saxlayır`.
Beləliklə, Rusiya sülhməramlıları hərbi-siyasi şəraitin əsaslı dəyişməsi nəticəsində bizim dəvətlə və müvəqqəti Azərbaycana gəldikləri üçün onların qanunsuz gəlişi barədə deyilənlər həqiqətə uyğun deyil. Qələbəmiz isə möhtəşəmdir və onu heç kim oğurlamayıb. Sadəcə dünyanın acı reallıqlarını nəzərə alıb maksimalist olmaq lazım deyil. Siyasət mümkün olanı əldə etmək bacarığıdır. Əminliklə deyirəm ki, biz bu mərhələdə mümkün olandan çoxuna nail olmuşuq. Həm də untmayaq ki, Rusiya ilə yanaşı Türkiyənin də ölkəmizdə hərbi iştirakı var. Onu da diqqətdən qaçırmamalıyıq ki, Rusiya həm də hərbi-siyasi müttəfiqi olan Ermənistanın da könlünü alıb onunla da əməkdaşlığını davam etdirmək , həm də inanmaq istəyirəm ki, bizimlə barışdırmaq istəyir. Onun gələcək planları barədə indidən birmənalı mənfi proqnoz verib, fəaliyyətə keçmək düzgün deyil. Kimsəni evinə dəvət edib ona düşmən demək isə ümumiyyətlə , normal məntiqə sığmır və milli maraqlara cavab vermir. Niyə kimsə fikirləşmir ki, bəlkə Rusiya rəsmilərinin etdikləri və dedikləri 30 il ərzində vasitəçi olub işğala və bir milyon qaçqının məşəqqətli həyatına son qoymaq üçün heç nə etməmiş və işğalçını bu gün də açıqdan-açığa müdafiə edən dövlətlərdən bizi qorumaq üçündür. Rusiya bizi düşmən gözündə görsəydi münaqişəyə ilk gündən qatılardı. Yaxud, yalnız Paşinyanı cəzalandırmağı düşünsəydi bir-iki rayonun azad olunması da yetərli olardı. Bir "Lələtəpə" Sarkisyanın siyasi karyerasına son qoydu. Kimsə, ən azından baş verənlərdən sonra, cəsarət edib Rusiyanın kimdənsə çəkindiyinə, yaxud beynəlxalq hüquq imkan vermədiyinə görə ilk gündən münaqişəyə qatılmadığını söyləməsin. Kimsə də sadəlövhcəsinə düşünməsin ki, İlham Əliyev kimi təcrübəli dövlət adamı lazım olan dövlətlərlə ciddi danışıqlar aparmadan erməni işğalçılarına qarşı əks-hücum əmri verib. Əgər Rusiya proseslərin gedişində birgə Bəyanat üzrə razılaşmanı və öhdəliklərini pozub, Dağlıq Qarabağdakı ermənilərə öz pasportlarını paylayacaqsa, yaxud bizim milli mənafelərə toxunan başqa addımlar atcaqsa, buna o zaman adekvat münasibət bildirməliyik. Hazırda Rusiyanın iştirakı ilə itkisiz , həm də mümkün sanksiyalarsız torpaqlarımız işğaldan azad olunur və buna görə ona minnətdar olmalıyıq. Kimsə öz düşüncələrinə, proqnozlarına görə başqasını ittiham etməməlidir. Bu, nonsesdir.
Xarici hərbi iştirakın Azərbaycanın suveren hüquqlarını məhdudlaşdıracağı barədə deyilənlər də doğru deyil. Qardaş Türkiyədə ABŞ-ın hərbi bazası var və düşünmürəm ki, o Türkiyənin suveren hüquqlarını məhdudlaşdırır, əksinə onun təhlükəsizliyinin əlavə təminatıdır.
Rusiya sülhməramlılarının heç vaxt Azərbaycanı tərk etməyəcəyi barədə müzakirə açılmasını da indiki halda zərərli sayıram. Rusiya deyirsə ki, Azərbaycan öz ərazisində qanuni əsaslarla hərbi əməliyyatlar keçirirdi, deməli onun həmin ərazidə suveren hüquqları da zamanla bərpa olunmalıdır. Qarabağın Azərbaycandan qoparılmasına yönələn istənilən cəhd həmin ölkənin bizimlə münasibətlərinə dərhal son qoyacaqdır. Rusiyanın milli və həyati maraqları isə tələb edir ki, Azərbaycanla və onun təbii müttəfiqi Türkiyə ilə yaxın qonşuluq və dostluq siyasəti yürütsün. Azərbaycan bu iki böyük dövlət arasında əməkdaşlıq üçün Mərkəz ola bilər. Biz hər iki dövlətlə münasibətləri daha yüksək səviyyəyə qaldırmalıyıq. Nəzərə almalıyıq ki, Rusiya bizim tarixi əlaqələrimizin olduğu böyük qonşumuz, kənd təsərrüfatı məhsullarımız üçün böyük bazardır. Orda 33 milyon müsəlman , iki milyona qədər azərbaycanlı,16 milyon türk yaşayır. Azərbaycanlılar orada işləyib hər il Azərbaycana, ailələrinə milyard dollardan artıq pul vəsaiti göndərirlər. Xarici dövlətlərin təsiri altına düşmüş soydaşlarımız, yaxud onların təbliğatı nəticəsində vicdanlı olaraq narahatçılıq keçirən vətəndaşlarımız nəzərə almalıdırlar ki, azərbaycanlılar Rusiyanı dost ölkə kimi görmək istəyir, yoxsa kim işləmək üçün düşmən dövlətə üz tutar ki? Antirus bəyanatlarla çıxış edənlər nəhayət, anlamalıdırlar ki, onların çıxışları milli maraqlara cavab vermir, həm də Rusiyadakı soydaşlarımıza problemlər yarada bilər.

- Qüdrət bəy, həm də belə bir iddia irəli sürülür ki, əgər bizə 7 rayonu danışıqlar yolu ilə verirdilərsə bu qədər qan tökməyə dəyərdimi?

- Kapitulyasiya aktına imza atan Paşinyan söylədi ki, Ermənistan səhv olaraq daim belə bir siyasət aparıb ki, danışıqlar əbədi olaraq davam etdirilsin və bir qarış torpaq belə Azərbaycana verilməsin. Bundan sonra demək ki, 7 rayon bizə danışıqlar yolu ilə qaytarılırdı, ya həmin adam siyasətdən tam uzaq, yaxud son dərəcə qərəzli adamdır. Biz 7 rayonu və Şuşanı, Suqovuşanı, Hadrutu əsgərlərimizin qanı, şəhidlərimizin həyatı hesabına geri qaytarmışıq. Allah onlara rəhmət eləsin.

 
"Buynuza da gəl, mütləq gəl, Kəlbəcər qədər olmasa da, Buynuz da gözəldir!"


 

Moderator.az kulis.az-a istinadən Xalq şairi Musa Yaqubun Bakıda yaşadığı evdən reportajı təqdim edir.

Çox uzun illər bundan əvvəl qonaq getdiyim evin sahibinin iş masasının üstündə gözümə qalın bir kitab sataşmışdı. Musa Yaqubun "Bu dünyanın qara daşı göyərməz” adlı şeirlər toplusu idi. Kitabı əlimə alanda ilk reaksiyam bu oldu:

- Necə ağır kitabdır? - Ev sahibi isə mənə dərhal cavab verdi:

- Ağır olan kitab deyil, içindəki sözlər, misralardır.

Poeziyaya ədəbiyyata çox da yaxın insan deyiləm, amma o gündən bəri bu kitab mənim kitab rəfimdə ön sırada yer aldı.

Necə ki, Qarabağdan qələbə xəbəri eşidəcəyimə inamım az idi, nə vaxtsa bu sözü, özü ağır olan şair ilə üz-üzə oturub söhbət edəcəyim də mənə xeyli uzaq görünürdü.

Redaktorumuz deyəndə ki, Musa Yaqub Bakıdadır, dərhal əlaqələrimi işə salıb fürsəti fövtə verməmək üçün səfərbər oldum.

Əvvəlcə şairin Avstriyada yaşayan qızı Səhər xanımla əlaqə yaratdım. O da çox məmnuniyyətlə məni bacısı Yaqut xanımla calaşdırdı.

Yaqut xanıma zəng vurana qədər bu görüşün baş tutmasına çox da ümidli deyildim. Çünki Xalq şairi bir neçə ildir parkinson xəstəliyindən əziyyət çəkir. Ona görə özümü "yox” cavabına hazırlamışdım. Amma Yaqut xanıma məqsədimi deyəndə səsindən bir məmnunluq hiss etdim.

Yol boyu illərini şeirlə yoğuran bir adamla söhbətə hardan başlayacağımı götür-qoy edirdim. Musa Yaqubun əyləşdiyi otağa daxil olanda özümdən asılı olmadan həyəcanlandım. Yaxınlaşıb şairlə görüşdüm. O güləş çöhrəsi, ağıllı baxışları ilə gəlişimdən məmnunluğunu hiss etdirdi. Yaqut xanım dedi, Şuşanın işğaldan azad olunma xəbərini eşidən gündən dirəşib ki, məni telekanallardan birinə apar, danışmaq istəyirəm.

- Necəsiniz, Musa müəllim? Özünüzü necə hiss edirsiniz?

- Xoş gəlmisən, qızım. Gördüyün kimi. Babatam…

Sözünün ardını gətirməyə öskürək imkan vermədi. Öskürəyin müşayiəti ilə qızına dərman işarəsi verdi. Yaqut xanım dərhal qaçıb dərmanı gətirdi. Bir qaşıq içəndən sonra öskürək keçdi. Bir az özümü narahat hiss etdim. Dedim, bəlkə, lazım deyil, incitməyək şairi. Oturmağa tələsmədim. Ayaq üstdə Musa müəllimin toparlanmasını gözlədim. Hiss etdi ki, getmək istəyirəm. Əli ilə yanındakı stulu göstərdi, oturdum. Qarşımda illər əvvəl qonaq getdiyim evdə gördüyüm kitabın "Bir əsgərin Tanrı duası” şeiri olan səhifəsi açıq idi. Əvvəl öz içimdə oxudum şeiri. Şair gözləri ilə işarə etdi ki, ucadan oxuyum. Oxudum. Qəddini düzəltdi, boğazını arıtladı. Şair gah sisli, gah da aydınlığa çıxan çöhrəsini mənə tutub əminliklə dedi:

- Qarabağ heç vaxt ermənilərin olmayıb!

- Musa müəllim, biz Qarabağa qayıdırıq. Bilirəm ki, gəncliyinizdə o yerlərdə çox olmusunuz. İlk getmək istədiyiniz yer haradır?

- Şuşaya gedəcəm.

- Niyə məhz Şuşaya?

- Nisgilliyəm Şuşa sarıdan. Köçkünlük təzə düşəndə şuşalıların yaşadığı çadır şəhərciyinə getdim. Gördüm, şəhərcikdə bayraq dalğalanır. Qəribə hiss etdim özümü. Şuşa yoxdur, Qarabağ yoxdur, niyə dalğalanırdı o bayraq orda?

Qayıdandan sonra "Çadır şəhərciyində marş”ı yazıdm. Dedim:

Kim qaldırıb çadırdan yuxarı o bayrağı?
Çadır şəhərciyindən çıxarın o bayrağı
Bizə bayraq nə gərək, bizə bayram nə gərək?

- Amma indi o bayramı yaşayırıq.

- Yaşayırıq. Şükür.

- Siz həm də təbiət şairi kimi tanınırsınız. Ağaclara olan sevginizlə məşhursunuz.

- Mənim ağaclar haqqında yazdığım şeirlərin hər biri bir insan taleyidir. Ağaclara olan sevgimə görə bəlkə Allah mənə bunu - əlindəki çəliyi göstərir - mükafat kimi verdi.

- Topxana meşəsində ağaclar kəsiləndə hansı hissləri keçirmişdiniz?

- Sarsılmışdım. O hadisələr baş verəndə mən İsmayıllıda dərc olunan "Zəhmətkeşlər” qəzetinin redaktoru idim. Nemət Pənahovun dövrü idi. Həmin illər qızğın mübarizələr gedirdi. Yadımdadır, o mübarizə aparan, nümayiş keçirən gənclər üçün yemək daşıyırdım. Tahir Kərimli və mən İsmayıllıda keçirilən bütün nümayişlərin başında olmuşuq.

Yenə öskürək aman vermir. Kövrəlir. Ürəyindəki sözlərin boğazında düyünlənib qalması onu hövsələdən çıxarsa da büruzə verməməyə çalışır. Bu məqamda Yaqut xanım söhbətə qoşulur:

- O illər mənim də yadımdadır. Atamla birlikdə yaşamışıq həmin günləri. Hətta xatırlayıram ki, biz çox narahat olurduq atama görə. Onu bu yoldan çəkindirməyə çalışmışıq. Amma təbii ki, o, bizi eşitmirdi.

Gözlərini qızına dikib fikirlərini gözləri ilə ona ötürür. Yaqut xanım nəvazişlə atasının başını sığallayır, saçlarını barmaqları ilə səliqəyə sala-sala deyir:

- Ay dədə, sən o gün nə qədər danışmaq istəyirdin? Nə oldu sənə? Danış də.

Bir müddət itən səsini geri qaytarmaq üçün boğazı ilə mübarizə aparır. Gözlərini bir nöqtəyə zilləyib, yaddaşının künc-bucağında vurnuxan şairə kömək etməyə çalışıram.

- Bir yerdə oxumuşdum ki, şairin kirlənməyə haqqı yoxdur, şair həmişə duru olmalıdır. Şairin dəyəri də elə budur. Haqsızlığa, zülmə qarşı dik dayanması, xalqın yanında olması...

- Mən o şairlərdən oldum həmişə. Xalqı narahat edən məsələlərdən heç vaxt kənarda dayanmadım. Sözümü deməkdən çəkinmədim. Yazmaqdan qorxmadım. Mən xalqın ağrısını yaşadım.

1995-ci ildə Kıbrısın azad olunması münasibətilə təşkil olunan mərasimdə iştirak etmək üçün deputat yoldaşlarımla birlikdə ora getmişdik. Yoldaşım Zöhrə də mənimlə getmişdi. Bilirsən də Kıbrıs dənizin içindədir. Mərasim də dənizin yaxınlığında bir kənddə keçirilirdi. Kıbrıslı bir ailə vardı, yeddi-səkkiz üzvündən yalnız biri sağ qalmışdı. Qalanlarını dənizdə batırmışdılar. Bu əhvalata içim sızıldadı, çünki mənə yad deyildi. Ermənilər Xocalıda onlarla belə ailəni qətlə yetirmişdi. Bir kənarda dayanmışdım. Ecevit gəldi. Kıbrısılılar onu çox böyük coşğu və fərəh hissi ilə qarşıladılar. Çünki Kıbrısı o azad etmişdi. Ecevitin əmri ilə gecə ilə bütün hərbi texnikalar, tanklar gəmiyə yüklənib Kıbrısa yola düşüb. Elə hücuma keçiblər ki, qarşı tərəfin qoşunu dağlara dirənib qalıb. Sonra Kıbrıs iki yerə bölünüb. Mən orda ağladım. iss etdim ki, Ecevit bütün diqqəti ilə mənə baxır. Zöhrə mənə dedi "Niyə ağlayırsan?” Dedim, dözə bilmirəm. Mən həmin gün kıbrıslılara həsəd aparmışdım. Onlar o qələbəni elə coşğu ilə qeyd edirdilər ki... Bilirsən, mən çox bayramlar görmüşəm. Buynuzda bayramlar həmişə coşğuyla keçirilib. Amma bütün xalqın sevindiyi bayramımız olmayıb. Heç bir milli bayramımızı ürəklə qeyd edə bilməmişik. Məsələn, Novruz bayramını qorxa-qorxa keçirtmişik həmişə. Sovet hökumətinin qorxusundan biri istəyəndə biri istəməyib. Mən Kıbrısda bütün xalqın sevindiyi bir bayramın şahidi oldum. Həmin gün Kıbrıs xalqının bütövlüyünü görüb kövrəlmişdim, o bütövlük üçün ağlamışdım. Sonra Kıbrısda mehmanxananın həyətində gəzirdim. Gördüm, üç nəfər cavan oğlan mənə yaxınlaşdı. Sən demə, "KQB”-nin nümayəndələridir. Məndən soruşdular ki, sən nə üçün ağlayırdın? Dedim, bu, həm sevinc göz yaşı idi, həm kədər. Kıbrıs xalqına görə sevinirəm, öz xalqım üçün kədərlənirəm.

- O duyğu idimi sizə Kıbrısa şeir yazdıran?

- Hə. İndi bizdə Kıbrısdakı vəziyyətdir. Arzuma çatmışam. Mən Azərbaycanda belə bayram görməmişdim. Çünki həmişə yarımçıq olmuşuq. Bu gün isə tamıq və hamı sevinir.

- Musa müəllim, son illər çoxunda Qarabağa qayıtmaq ümidi sönmüşdü. Sizdə necə?

Mənim içimdə ümid həmişə olub. Amma danışıqlar gedəndə həmişə dilxor olurdum. Çünki heç bir nəticəsi olmurdu. Vaxt itkisi idi. Amma ümidim var idi.

- Sizin qarabağlı ziyalılar ilə, qələm adamları ilə dostluğunuz olub. Bu gün onların çoxu aramızda yoxdur. Müsahibələrinizin birində demişdiniz ki, hər dəfə kəndimdən, bulağından şeir yazanda torpağı işğal olunan qələm dostlarıma görə içim göynəyir. Bu gün hansı hissləri keçirirsiniz?

- Kəlbəcər işğal olunandan sonra bir dəfə Məmməd Aslan Buynuza gəlmişdi. Dedi, gözəl yerləriniz var. Dedim, Kəlbəcər daha gözəldir. Dedi, niyə ? Dedim, çünki mən görmüşəm o yerləri. Bir məsəl çəkim. Mənim qardaşım, atam dünyasını dəyişəndən sonra dünyaya gəlib. Qadınlar məclisinə gedəndə anam heç vaxt qardaşımı dizinin üstünə almırdı. Deyirdi, birdən məclisdə uşağı olmayan qadınlar olar. Bu, bir adət idi. O vaxt qadınlar uşağı olmayan qadınların yanında öz körpələrini götürməzdilər. Mən də öz yurdumdan yazanda yurdu işğal olunan Məmməd Aslandan utanırdım. Əlim qolum açılmırdı.

Şairin gözləri doldu, onsuz da güclə eşidilən pıçıltısı bir az da qısıldı. O, həm də dostu Məmməd Aslanın Kəlbəcər nisgili ilə dünyadan köçməsini xatırladı. Şair bu gün qələbə sevincini onlarsız yaşadığı üçün heyfsilənir. Cəbrayılın azad olunması xəbərini Sabir Əhmədliyə, Kəlbəcərin şad xəbərini Məmməd Aslana verə bilmir. Qarşımda açılan kitabda gözüm Sabir Əhmədlinin şəhid olan oğlu Məhəmmədə ithaf etdiyi "Sabir dərdi” şeirinə sataşır. Sual vermədən keçə bilmirəm:

- Sabir Əhmədlinin oğlunun xəbəri gələn günü necə xatırlayırsınız?

- Sabir Əhmədli çox böyük yazıcı, gözəl insan idi. Əyilməyi yox idi. Oğlunun şəhid xəbəri gələn günü xatırlayıram. Heç şikayət etmədi, onun göz yaşını çox az adam gördü. Amma onu basdırmağa Fəxri Xiyabanda bir qarış torpaq vermədilər. Sabir Rüstəmxanlı çox çalışsa da alınmadı.

- Musa müəllim, ömrünüz boyu üç müharibə görmüsünüz. Müharibə sizin üçün nədir?

- Dəhşətdir. Birinci Dünya müharibəsi olanda səkkiz yaşım vardı. O illər aclıq illəri idi. Adamlar çörək tapmırdı yeməyə. Mənim yadıma gəlir, bir gözəl qız vardı, gəlib ağac koğuşunda acından öldü. O mənzərə ömür boyu gözümün qabağından getmir.

İkinci müharibədə də xalq həm mənəvi, həm maddi böhran içərisində idi. İndi deyirlər, o müharibədə olan əsgərlər məğlub əsgərlər idi. Mənim acığım gəlir bu fikirdən. O əsgərlər məğlub deyildi, məğlub elədilər onları. Onlar çox böyük vətən sevgisi ilə döyüşürdü. Milli Məclisdə nə qırğınlar düşürdü, şahidiyəm. Baş qarışmışdı daxildəki çaxnaşmaya cəbhə başsız qalmışdı. İndi həmin vəziyyət Ermənistanda yaranıb.

- Musa müəllim, beş il millət vəkili oldunuz. Bir ədəbiyyat adamı olaraq, söz adamı olaraq özünüzü o kürsüdə görə bilirdinizmi? Nə hiss edirdiniz?

Ürək telim buz bağladı
Dondurdu sırsıra məni
Mən hara bu məclis hara
Kim gətirdi bura məni?

O zorbala, bu ərköyün,
Üz qırmızı, alın düyün,
Açması yox bu örtüyün,
Salacaqlar tora məni.

Bir az susdum, bir az dedim,
Bu oyundan xilas dedim,
Ha üç badam bir qoz dedim,
Qoşdular bu xora məni.

Qələm adamının siyasətin içərisində olması mənəvi əzabdır. Mən o əzabı yaşamışam.

- Ədəbiyyat sülh tərəfdarıdır. Bir çox qələm adamları bu fikri müdafiə edir. Sizcə müharibəsiz Qarabağı almaq mümkün idi?

- Heç vaxt! Çünki ermənilər elə məxluqdur ki, onlarla ancaq silahlar danışmalıdır. Müharibə başlayanda Füzuliyə qədər çox sürətlə getdi ordumuz. Bir nöqtədən sonra sürət azaldı. İlham Əliyevin yumruğu bir gün görünmədi efirdə. Onda mənim ürəyim qırılıb ayağımın altına düşdü. Çox qorxdum ki, müharibə dayanar, işimiz yarımçıq qalar.

- Sizcə biz yenidən onlarla birlikdə yaşaya biləcəyik?

- Yaşayacağıq… Amma unutmadan, unutdurmadan. Onları orda birləşməyə qoymaq olmaz. Bir əhvalat danışım sənə. Sovet vaxtı yazıçıları təşviqata göndərirdilər. Bir dəfə də məni göndərdilər. Filarmoniyanın artistləri də bizimlə getmişdi. Onların arasında kamança ifaçısı erməni Qriqoryan da var idi. Hamı ona sataşırdı. Heç kimin yanında hörməti yox idi. O da yazıq-yazıq baxırdı həmişə. Xanlar rayonuna getdik. Orda bir erməni kəndi var idi. Həmən bu yazıq Qriqoryan ermənilərlə birləşəndə şirə döndü. Bir nəfər artıq erməni olanda onlar dil çıxarırdılar. Ona görə də ermənilər tək olanda yazıq, bir olanda zalım olurlar. Erməni anaları da ana deyil. Məsələn, bizim analarımız üsyan edər övladları gedib hansısa xalqın körpəsini öldürsə, qadınlarını zorlasa. Amma onların analarının səsi çıxmadı Xocalıya görə. O dəhşətə göz yumdular.

- Musa müəllim, Qarabağ işğalda olanda "Çadır şəhərciyində marş”ı yazmışdınız. İndi qələbə marşı yazacaqsınız?

- Artıq ilk marşı yazmışam. Polad Həşimova həsr olunub o marş. Şəmistan Əlizamanlı mənə zəng vurdu. Dedi, istəyirəm Polad Həşimov haqqında bəstələnən mahnıya sözləri sən yazasan. Mən də sevə-sevə qəbul etdim. O gün yenə zəng vurmuşdu ki, mahnı artıq hazırdır.

Biz bir az Yaqut xanımla söhbət edirik. Şeirlərini necə yazmağından danışır. Deyir, bir gün olsun şeir yazmağından qalmır. Əli-ayağı sözünə baxmasa da, ürəyindəki söz bulağı hələ qaynayır. O deyir, evdəkilər isə onun dilindən çıxan misraları köçürürlər.

Musa müəllimə tərəf çevriləndə gördüm azca mürgüləyir. Yaqut xanım deyir, tez-tez belə oturuqlu mürgüləyir, amma çox az çəkir. İndi gözünü açacaq. Doğurdan da çox çəkmir, şair gözünü açır

- Musa müəllim, ən çox yuxuda kimi görürsünüz?

- Anamı və Zöhrəni (həyat yoldaşı)

- Zöhrə xanım sizin əziyyətinizi çox çəkib. Eviniz həmişə qonaq-qaralı olub.

- Çox əziyyət çəkib. Mənim qapım bağlanmayıb.

- Bu gün də bağlanmır heç. İsmayıllıya gələn sizin evinizdən yan keçmir. İndi yaş da o yaş deyil. Bu qədər qonaq-qaradan yorulmursunuz?

- Əksinə, bir gün kimsə gəlməyəndə darıxıram, dilxor oluram. Bu gün elə bir şair varmı ki, oxucuları onun qapısında növbəyə dursun? Bu, böyük xoşbəxtlikdir.

- Qələm dostlarınızdan daha çox kim üçün darıxırsınız?

- Qabil üçün çox darıxıram.

Gələndə hava aydınlıq idi. Söhbət bizi necə alıb aparmışdısa bir də baxdım iki saatdır burdayam. Diktofonu söndürüb yır-yığış etdim. Qəribə bir yüngüllük vardı içimdə. Şairin müsbət aurası mənə da sirayət etmişdi. Heç nə danışmasa belə baxışlarındakı ifadə insana müsbət enerji ötürürdü. Sağollaşanda biixtiyar əyilib şairin əlindən öpdüm. Kövrəldi. Qapıdan çıxanda arxamca səsləndi:

- Buynuza da gəl. Mütləq gəl. Kəlbəcər qədər olmasa da, Buynuz da gözəldir!


 
E. Quliyev:





Milli Məclisinin deputatı, Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının sədri, Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin rektoru, iqtisad elmləri doktoru, professor Eldar Quliyevin aia.az saytına müsahibəsi


- Eldar müəllim, torpaqlarımızın işğaldan azad olunması uğrunda Azərbaycanın apardığı Vətən müharibəsi xalqımızın tarixi qələbəsilə başa çatdı. Otuz il davam edən işğala son qoyuldu. Amma hamımız bilirik ki, əslində ermənilərin Azərbaycan torpaqlarına qarşı iddialarının həm coğrafiyası daha geniş, həm də tarixi daha qədimdir. Bu barədə Sizin fikirlərinizi öyrənmək maraqlı olardı.

- Məlum olduğu kimi, Rusiya İmperiyası ilə Qacarlar dövləti arasında 1813-cü ildə bağlanmış Gülüstan və 1828-ci ildə bağlanmış Türkmənçay sülh müqavilələri ilə müvafiq olaraq Birinci və İkinci Rusiya – İran müharibələrinə son qoyuldu. Gülüstan sülh müqaviləsi ilə tarixi Azərbaycan torpaqları iki dövlət arasında bölüşdürüldü. Bu sülh müqaviləsi Azərbaycanın Rusiya və İran arasında bölüşdürülməsinin birinci mərhələsi idi. Bu bağlanmış sülh müqaviləsi ilə çox qədim tarixə malik olan Azərbaycanlılar tarixin sonrakı mərhələlərində ayrı-ayrı inkişaf yolları ilə irəliləməsinin başlanğıcı qoyuldu. Eyni zamanda da bu müqavilələrin imzalanması ilə Rusiya Cənubi Qafqazın ərazilərinin işğalını sona çatdırdı. Türkmənçay müqaviləsinin nəticəsi olaraq 40000 erməni Azərbaycanın müxtəlif ərazilərində məskunlaşdırıldı. 1829-cu ilin Ədirnə sülh müqaviləsinin nəticələrinə görə isə, Osmanlı İmperiyası ərazilərində yaşayan 90000 erməni Azərbaycanda yerləşdirildi. Onlar əsasən Naxçıvan, İrəvan və Qarabağ xanlıqlarının ərazilərində məskunlaşdırıldılar. Ermənilərin Qafqaza köçürülmələrinin aktiv iştirakçılarından olan Qriboyedov yazırdı: "Ermənilər əsasən müsəlman torpaq sahiblərinin ərazilərində yerləşdirilirdilər. Onlar yavaş-yavaş müsəlman əhalisini ərazilərdən sıxışdırıb çıxarmağa başlamışdılar. Biz həmiçinin müsəlman əhalisini düşdükləri çətin vəziyyətlə barışdırmağa və onları inandırmağa çalışmalıyıq ki, bu çətinliklər uzun sürməyəcək və ermənilər müvəqqəti onlara yaşamağa icazə verilən ərazilərdə daimi olaraq qalamayacaqlar”. Azərbaycan ərazisində erməni koloniyalarının yaradılması nəticəsində hələ 1828-1920-ci illəri əhatə edən dövrdə artıq iki milyondan çox müsəlman əhalisinin məcburi olaraq yaşadıqları ərazilərdən sürgün edildiyi və dəqiq məlum olmayan sayda insanın isə qətlə yetirildiyi barədə məlumatlar öz təsdiqini Amerikalı alim Castin Makkartinin tədqiqatlarında da tapmışdır. Həmçinin tarixin sonrakı dönəmlərində də ermənilərin bizə qarşı nə ərazi iddiaları, nə də düşmənçilik siyasətləri sonlanmadı. Bildiyiniz kimi, ötən əsrin əvvəllərində - 1905-1906- cı illərdə və 1918-1920-ci illərdə də ermənilər Azərbaycan bir çox qırğınlar törətmişdilər. Xüsusilə onların 1918-1920-ci illər ərzində törətdikləri və tarixdə "mart qırğınları”, "Bakı qırğını”, "Quba qətliamı” kimi qalmış vəhşiliklər xüsusi amansızlığı ilə seçilib. O cümlədən 1918-ci ildə Şaumyanın rəhbərlik etdiyi daşnak-bolşevik birləşmələri Bakı əhalisinə qarşı kütləvi qırğınlar həyata keçirirdilər. Bir məqamı qeyd edim ki, həmin vaxt Bakı sakinləri ailələrini təhlükəsizlik məqsədilə şəhər ətrafındakı bağlara köçürürdülər. Təxminən indiki Zabrat qəsəbəsi ərazisindən isə düşməndən müdafiə olunmaq üçün qazılmış səngərlər sistemi keçirdi. Bakı sakinləri bolşevik-daşnak hərbi birləşmələrinə qarşı mətanətlə döyüşsələr də qüvvələr bərabər deyildi. Həmin döyüşlərdə və dinc əhaliyə qarşı törədilən qırğınlarda çox insan həlak oldu. Bunu da deyim ki, mənim babamın qardaş Ağaverdi kişi də həmin döyüşlərdə şəhid olub. Nəhayət Nuru Paşanın rəhbərlik etdiyi Qafqaz İslam Ordusunun Bakıya girişi ilə bu qırğınlara son qoyuldu. Lakin ermənilərin torpaqlarımıza qarşı iddialarına son qoyulmadı . Ermənilər Qafqaza ayaq basdıqları ilk gündən bizim torpaqlara yiyələnmək niyyətində idilər. Maraqlıdır ki, hətta bir çox erməni tarixçiləri özləri də öz millətlərinin yalanlarını ifşa etməkdən çəkinmirlər. Məsələn, Filip Ekozians yazır: "Əziz həmkarlarım, həmvətənlərim, dünyada erməni milləti olmayıb, erməni etnik qrupu olub. Və digər alimlərə görə bu etnik qrup yunan və qaraçıların qarışığı olub. Onların dininə baxanda daha çox yunanlara oxşadığı görünür. Ən böyük həyasızlıqları isə hara getsələr həmin yerə yiyələnmək istəməkləridir.” Marks isə ermənilərə xas olan ən alçaq xüsusiyyətlərdən biri haqda belə deyir: "Bu tayfa yeganə tayfadır ki, qadınlarını qabağa verir.” Bununla alman filosofu ermənilərin öz məqsədlərinə çatmaq üçün hətta öz qadınlarının digər millətlərin kişiləri ilə yaxınlaşmalarını da təqdir etdiklərini vurğulayır. Beləliklə də Rusiya İmperiyasının ermənilərin Qafqaza köçürülmələri və Cənubi Qafqazın etnik tərkibinin dəyişdirilməsi siyasəti 1920-ci ildən sonra tarixi Azərbaycan ərazilərində Ermənistan respublikasının yaranması ilə nəticələndi.

- Amma bildiyimiz qədərilə ermənilərin Azərbaycana qarşı torpaq iddiaları sovet dönəmində də davam edib...

- Tamamilə doğrudur. 1920-ci ildə Cənubi Qafqazın yenidən Rusiyanın nəzarəti altına keçməsi bölgədə sovet respublikalarının yaranmasına gətirib çıxardı. Bu dövrdə "proletar beynəlmiləlçiliyi” şüarları ilə maskalanan Sovet Rusiyası müttəfiq respublika elan etdiyi Ermənistanın Azərbaycan ərazilərinin hesabına genişlənməsinə əlverişli şərait yaratdı. Elə o səbəbdən də sovetləşmənin ilk dövrlərində cəmi 10 min kvadratkilometr ərazisi olan Ermənistan Dərələyəz, Zəngibasar, Zəngəzur və Göyçə mahallarının hesabına ərazilərini 26 min kvadratkilometrə çatdıra bildi. Sovet hakimiyyəti illərində ermənilərə qondarma soyqırımdan danışmağa icazə verilsə də, Azərbaycan türklərinə qarşı ermənilərin törətdikləri irimiqyaslı qırğınlar haqqında faktların tədqiq edilməsinə qətiyyən icazə verilmirdi. Amma hər il "Pravda” qəzeti qondarma erməni soyqırımına dair məqalə dərc edir, ermənilərin çoxsaylı "genosid” tədbirlərinə geniş meydan verilirdi. Bütün bunlar isə erməniləri Azərbaycan torpaqları ilə bağlı yeni-yeni iddialara sövq edirdi. Göyçə və Dərələyəzin ardınca Zəngəzurun Moskvanın təkid və təzyiqləri ilə Ermənistana verilməsindən sonra Azərbaycanın Naxçıvanla olan quru əlaqələri tamamilə kəsildi. Qarabağ mahalının dağ və aran hissələrinə bölünməsi, onun digər hissəsi Zəngəzurun Ermənistana verilməsi bir vaxtlar ərazisi 14 min kv.m-dən çox olmuş tarixi Qarabağ mahalının yox edilməsinə gətirib çıxardı. Eyni zamanda ermənilərin Qarabağ və "böyük Ermənistan” sevdası bununla da bitmək bilmədi. Elə bu səbəbdən də 1922-ci ildə Göyçə və Dilican dərəsi, 1923-cü ildə Naxçıvanın 9 kəndi, 1929-cu ildə Mehri rayonu, 1939-cu ildə Sədərək və Kərki ərazilərinin bir hissəsi, 1969-cu ildə Laçın rayonunun Qaragöl yaylağının, Qubadlı rayonunun Çayzəmi ərazilərinin, Qazax rayonunun Kəmərli kənd ərazisinin, Kəlbəcər rayonunun Zod qızıl ərazisinin bir hissəsi, 1982-ci ildə Qazax rayonunun İncədərə yaylağı, Kəmərli, Aslanbəyli və Qaymaqlı kəndlərinin ərazilərinin bir hissəsi, 1986-cı ildə Qazax rayonunun 2500 hektarlıq torpaq sahələri müxtəlif adlar altında zəbt edilir. Burada rusların saxta "proletar beynəlmiləlçiliyi” adı altında təqdim etdiyi "xristian təəssübkeşliyi” siyasəti açıq-aydın özünə yol açırdı. 1988-ci ildə artıq Dağlıq Qarabağda əhalisinin 25 faizini azərbaycanlılar, 75 faizini isə ermənilər təşkil edirdi. Burda mən şəxsi təcrübəmdən də bir məqamı qeyd etmək istərdim. 1973-cü ildə Universiteti bitirdikdən sonra mən təyinatla Dağlıq Qarabağa göndərildim. Ancaq erməni dilini bilmədiyimə görə məni geri göndərdilər. Həmin dövrdə yüzlərlə azərbaycanlı Qarabağdan tədricən bu cür kənarlaşdırılırdı.

1987-ci ildə Ümummilli Lider Heydər əliyev Sov.İKP MK Siyasi Bürosu üzvlüyündən və SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsindən öz ərizəsi ilə istefa verdikdən sonra isə ermənilərin əl-qolları bir qədər də açıldı və 1988-ci ilin fevral ayında Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətin Xalq Deputatları Soveti səlahiyyəti olmaya-olmaya o zamankı Azərbaycan Konstitusiyasını pozaraq vilayətin Ermənistan SSR-ə birləşməsi haqqında qərar qəbul etdi. Moskvanın dəstəkçi siyasəti nəticəsində sonradan açıq hərbi əməliyyatlara çevrilən erməni təcavüzü torpaqlarımızın 20 faizinin işğalına, 1 milyondan artıq insanın öz doğma torpaqlarında qaçqın və məcburi köçkünə çevrilməsinə səbəb oldu. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, həmin dövrdə Azərbaycana rəhbərlik edən Əbdürrəhman Vəzirovun da səriştəsizliyi və məsuliyyətsizliyi bütün bu baş verənlərdə mühüm rol oynamışdır.

- Eldar müəllim, amma bu vəziyyət Azərbaycan 1991-ci ildə öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra da dəyişmədi. Əksinə, ərazilərimizin 20%-nin işğalı məhz müstəqilliyimizin ilk illərində baş verdi. Bu barədə nə deyə bilərsiz?

- Sözsüz ki, ərazilərimizin işğalına bir çox həm obyektiv, həm də subyektiv şərtlər səbəb olmuşdu. Lakin başlıca səbəblərdən biri yenə də ölkə rəhbərliyinin səriştəsizliyi, şəxsi ambisiyalar olub desək, yanılmarıq. Ayaz Mütəllibovun, Xalq Cəbhəsi rəhbərliyinin atdıqları səhv addımlar torpaqlarımızın itirilməsinə səbəb oldu. Eyni zamanda da müstəqilliyini yeni bəyan etmiş respublikamız o zaman çox zəif idi. İqtisadiyyat dağılmışdı, ordu yox səviyyəsində idi və əslində dövlətin özü parçalanmaq və yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalmışdı. Bütün bunları aradan qaldırmaq üçün düzgün siyasi qərarlar vermək lazım idi. Məhz buna görə də 1993-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyev xalqın tələbi ilə yenidən hakimiyyətə qayıtdı. Məhz bundan sonra Azərbaycanın dirçəliş yoluna qədəm qoydu. 1994-cü ilin mayında Heydər Əliyev Qarabağ münaqişəsinin həllində ilk mərhələ kimi cəbhə xəttində atəşkəs elan edilməsinə nail olundu. Bununla da digər ərazilərimizin işğalının qarşısı alındı. Sentyabrın 20-də isə Bakıda "Əsrin müqaviləsi” – "Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda "Azəri", "Çıraq" yataqlarının dərinlikdə yerləşən hissəsinin birgə işlənməsi və hasil olunan neftin pay şəklində bölüşdürülməsi” haqqında dünyanın 11 ən iri neft şirkəti ilə müqavilə imzalandı. Məhz bu müqavilə Azərbaycanın iqtisadi inkişafının əsasını qoydu və bununla da ölkəmizin tarixində tamamilə yeni bir səhifə açıldı.

- Amma yenə də torpaqlarımızın işğalda qalma müddəti 30 il davam etdi...

- Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi başladıqdan sonra uzun müddət bu problem beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb etmədi. Bunun birinci səbəbi ondan ibarət idi ki, münaqişənin start götürdüyü ilkin mərhələdə dünya birliyi onun aradan qaldırılmasında maraqlı deyildi. Yalnız 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası erməni qoşunlarının işğal etdikləri Azərbaycan torpaqlarından çıxarılması barədə dörd qətnamə (822, 853, 874, 884 saylı) qəbul etdi. Lakin gördüyümüz kimi bu qətnamələrə də Ermənistan tərəfindən əməl edilməsi təmin olunmadı. Buna görə də Azərbaycanın işğal altında olan torpaqlarının azad edilməsi məsələsi bu günə qədər uzandı. Artıq məlum idi ki, Azərbaycan öz torpaqlarını yalnız öz gücünə azad edəbiləcək. Lakin əvvəlcə bu gücə sahib olmaq lazım idi. Elə 1993-cü ildən bəri Azərbaycan dövlətinin bütün siyasəti də məhz buna istiqamətlənmişdi. Xüsusilə son 17 il ərzində, Ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyev hakimiyyətə gəldikdən sonra Azərbaycan dünyada siyasi nüfuzunu yüksəltmək, iqtisadi gücünü, hərbi qüdrətini artırmaq istiqamətində indiyədək misli görünməmiş böyük uğurlar əldə etmişdir. İlk növbədə bütün illər ərzində möhtərəm dövlət başçımız tərəfindən davamlı olaraq həyata keçirilən iqtisadi islahatlar, insanların sosial-məişət problemlərinin həlli və yaşam səviyyələrinin yüksəldilməsi yönümündə qəbul edilən regional inkişaf proqramları, həyata keçirilən siyasi islahatlar, korrupsiya ilə mübarizə tədbirləri – bir sözlə bütün istiqamətlərdə ilk növbədə məhz sadə vətəndaşın maraqlarının diqqətə alınması bu gün Azərbaycanda xalq-iqtidar birliyini həqiqətən də sarsılmaz etmişdir. Prezident İlham Əliyevin son dərəcə uğurlu xarici siyasəti ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunu artırmışdır. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyi baxımından vacib tərəfdaş ölkəyə çevrilmişdir. Bu gün Cənubi Qafqaz regionunda heç bir əhəmiyyətli beynəlxalq layihə Azərbaycanın iştirakı olmadan həyata keçirilə bilməz. Dünyanın ən aparıcı ölkələri Azərbaycanla əməkdaşlıqda, nəhəng şirkətlər isə ölkəmizə investisiya qoyuluşunda maraqlıdırlar. Bütün bunlar isə Azərbaycanın iqtisadi inkişafını və güclənməsini təmin edir. Həmçinin Azərbaycan bu gün bir çox nüfuzlu qurum və təşkilatların fəal üzvüdür. Bilirsiniz ki, Ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyev 2019-cu ildən 120 ölkənin üzv olduğu Qoşulmama Hərəkatına sədrlik edir. Bütün bunlar da Azərbaycana öz həqiqətlərini dünyaya olduğu kimi çatdırmaq imkanı verir. Mən burada bir daha öz şəxsi təcrübəmə istinad etmək istərdim Məsələ bundadır ki, mən həm də Qaradəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Parlament Asambleyasının Azərbaycan Nümayəndə heyətinin rəhbəriyəm. 2017-ci ildə Fizuli rayonunun Alxanlı qəsəbəsində 14 aylıq körpə Zəhra və nənəsi ermənilərin növbəti hücumunun qurbanı olmuşdular. Həmin vaxt bizim nümayəndə heyəti Assanbleyanın növbəti toplantısında idi. Mən gecəylə Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyi ilə əlaqə saxlayıb həmin uşağın şəklini mənə göndərmələrini xahiş etdim. Assambleyanın iclası başlayan kimi söz istədim. İclasda 20-25 dövlətin nümayəndəsi var idi. Orada mən erməni təcavüzündən danışdım. Şəkli hamıya bir-bir göstərib bu uşağın nə günahı var, deyə soruşdum. Heç kimdən səs çıxmadı. Dedim ki, bu uşağın tək günahı azərbaycanlı olmağıdır. Ermənilər uşaq, yaşlı baxmadan azərbaycanlılara qarşı təcavüz törədir. Erməni nümayəndələri qarşı çıxdılar ki, guya bu hadisəni qarabağ erməniləri törədir. Məlum məsələdir ki, qarabağ ermənilərinin bu cür silahı, əsgəri yox idi onlar özləri vurmuşdu. Etiraf edək ki, torpaqlarımızın uzun müddət işğalda qalmasının bir əsas səbəbi də məhz dünyaya öz sözümüzü demək imkanlarımızın olmaması olub. Lakin Prezident İlhyam Əliyevin ciddi səyləri sayəsində bu gün artıq bu problem də öz həllini tapıb.

Beləliklə, işğaldan keçən otuz il ərzində Azərbaycan bugünkü qələbəmizin möhkəm və etibarlı əsaslarını hazırlayıb. Buna görə də ermənilərin beş ilə işğal etdikləri və 30 il ərzində möhkəmləndikləri əraziləri Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Şanlı Ordumuz cəmi 44 günə azad etdi.

- Eldar müəllim, həqiqətən də qələbəmiz çox möhtəşəm oldu. Necə düşünürsünüz, bu qələbəni Azərbaycanın eyni zamanda həm hərbi, həm də siyasi müstəvidə qələbəsi adlandıra bilərikmi?

- Buna qətiyyən heç bir şübhə ola bilməz. Bunu xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, bütün bu 44 gün ərzində Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyev eyni zamanda həm savaş meydanında gedən hərbi əməliyyatlara rəhbərlik edir, həm də özü təkbaşına siyasi-diplomatik müstəvidə gərgin mübarizə aparırdı. Dünyada olan bir çox ermənipərəst qüvvələrin ölkəmizə təzyiqlərinin qarşısının alınması, dünyanın 35 ən aparıcı informasiya vasitələrinə verilən müsahibələrdə təxribat xarakterli sualların müəyyən edilərək onların məntiqli şəkildə cavablandırılması və əsil həqiqətlərin növbəti dəfə ört-basdır olunması cəhdlərinin puça çıxarılması, sonda hətta Fransa, ABŞ, Rusiya və erməni lobbisinin güclü təsirə malik olduğu digər ölkələrin KİV-lərində belə erməni vandalizminin qınanmasına nail olunması – bütün bunlar sözsüz ki, birmənalı olaraq möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin şəxsən nail olduğu möhtəşəm nəticələrdir. Məhz Ali Baş Komandanımızın polad iradəsi və sarsılmaz qətiyyəti Şanlı Azərbaycan Ordusunu da döyüş meydanında ruhlandırır və düşmənə sarsıdıcı zərbələr vurmasını təmin edirdi. Beləliklə, noyabr ayının 8-də Ali Baş Komandanımızın rəhbərliyi altında Müzəffər Azərbaycan Ordusu Şuşanı azad etdi. Bundan dərhal sonra daha 72 yaşayış məntəqəsi və strateji yüksəliklər əsgərlərimizin ildırım sürətli həmləsi ilə əldə edildi. Nəhayət düşmən yaranmış vəziyyətdən yeganə çıxış yolunun yalnız təslim olmaqda olduğunu anladı. Nəticədə Ermənistan faktiki olaraq özünün kapitulyasiya aktı anlamına gələn üçtərəfli bəyanatı imzalamalı oldu. Bilirsiniz ki, noyabr ayının 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan tərəfindən imzalanmış üçtərəfli bəyanata əsasən, münaqişə tərəflərinin razılaşmalara əməl etməsinə nəzarətin səmərəliliyinin artırılması məqsədilə atəşkəsə nəzarət üzrə sülhməramlı mərkəz yaradılır. Sözsüz ki, belə bir təsisatın yaradılması böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu mərkəzdə sülhün qarantı kimi Türkiyə və Rusiya hərbçiləri birgə fəaliyyət göstərəcəklər. Hər iki ölkə bizim üçün dost, qonşu ölkədir. Bununla da digər qüvvələrinproseslərə müdaxilə etməsi ehtimalı aradan qalxır. Bu o deməkdir ki, bölgədə gələcək əməkdaşlıq formatında Türkiyə və Rusiya birgə fəaliyyət göstərəcəklər. Amma təəssüflər olsun ki, bu gün bəzi qüvvələr bu anlaşmanın əhəmiyyətini azaltmaq, hətta mahiyyətini təhrif etmək istəyirlər. Belə ki, bu gün sosial mediada həmin qüvvələr Rusiya sülhməramlılarının bölgəyə gəlməsinə qərəzlidon geyindirməklə ictimai rəyi azdırmağa çalışırlar. Halbuki, bölgəyə azsaylı sülhyaradıcı rus kontingentinin gəlməsi heç bir halda Rusiyanın Azərbaycanda yenidən hərbi bazasının yaradılmasıı kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu, yalnız bölgədə məhdud sayda sülhməramlı hərbçinin mövcudluğu deməkdir. Digər tərəfdən isə Kəlbəcər, Ağdam və Laçın rayonlarından ermənilərin hərbi əməliyyatlar aparılmadan çıxarılması ordumuzun daha az itki verməsi və bu uğurumuzun da sırf siyasi-diplomatik qələbə kimi əldə olunması anlamına gəlir. Həmçinin toxunmaq istədiyim daha vacib bir məqam da imzalanmış üçtərəfli bəyannamədə Naxçıvana kommunikaiya xətlərinin, İran ərazisinə keçmədən nəqliyyat yollarının çəkilməsini nəzərdə tutan bəndin əlavə olunmasıdır. Aydındır ki, bu şərt Qarabağ üzrə gedən danışıqlarda heç zaman rol oynamamışdır və bu yeni sənədə birbaşa Prezident İlham Əliyevin tələbi ilə əlavə olunmuşdur. Bu isə, Azərbaycan üçün son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edən bir məqamdaır.
Sonda bunu da deməliyəm ki, hərbi əməliyyatların davam etdiyi dövrdə bizə xüsusi dəstək verən ölkələr, o cümlədən Pakistan, İsrail, Ukrayna və İran dövlətlərinin həm hökumətləri, həm də xalqları Azərbaycana qarşı əsil dostluq münasibətlərini nümayiş etdirdilər.

Qardaş Türkiyəyə gəlincə isə hərbi əməliyyatların gedişi zamanı bu ölkənin Azərbaycana verdiyi siyasi və mənəvi dəstək xüsusilə yüksək qiymətləndirilməlidir. Az öncə də qeyd etdiyim kimi, Ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyevin hakimiyyətə gəldiyi ilk gündən bəri apardığı son dərəcə uğurlu daxili və xarici siyasət nəticəsində bu gün Azərbaycan yüksək beynəlxalq nüfuza malik olan bir ölkəyə çevrilmişdir. Bütün dünyada Azərbaycanın dostlarının sayı durmadan artır. Lakin bu dostların sırasında qardaş Türkiyənin yeri əlbəttə ki, ayrıdır və xüsusilə önəmlidir. Cənab Ali Baş Komandanımızın da da dediyi kimi, bu qələbə bizim müştərək qələbəmizdir və Türkiyə-Azərbaycan birliyinin təsdiqidir.
Mən bir daha başda Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyev olmaqla bütün xalqımızı bu tarixi qələbə münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm!
Qarabağ Azərbaycandır! Yaşasın Azərbaycan!

- Eldar müəllim, ətraflı müsahibənizə görə Sizə təşəkkür edirəm, çox sağ olun.

Azər Məmmdov
"Hər bir halda İravanda yaranmış siyasi vəziyyət bizim xeyrimizədir"
Türkiyə və Rusiya dövlət başçıları imzalanmış sənədin ərsəyə gəlməsində böyük birlik nümayiş etdiriblər, icrası üçün də bir o qədər səy göstərəcəklər


 

Suallarımıza Strateji  Planlaşdırma və Araşdırmalar İnstitutunun  rəhbəri Azad Məsiyev cavablandırır.

-Azad müəllim, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə dair 10 noyabr bəyanatı nədən birdən birə imzalandı?

- Mən deməzdim ki, bu bəyanat birdən birə imzalandı. Əks-hücum əməliyyatının başlanmasından  bir neçə gün sonra hərbi ekspertlər ermənilərin məğlub olacağını praqnozlaşdırırdılar. Azərbaycan həm siyasi, həm hərbi, həm də insanların  mənəvi ruh yüksəkliyi baxımından Ermənistandan üstün idi. Ermənilərin 1990-1994-cü illər ərzində işğal etdikləri, təxminən 30 il ərzində möhkəmləndikləri əraziləri Azərbaycan əks-hücum əməliyyatı nəticəsində cəmi 44 gün ərzində geri  qaytardı. Münaqişə başlayan gündən Azərbaycan prezidenti bəyan edirdi ki, ermənilər silahlı qüvvələrini torpaqlarımızdan şıxatsınlar, bu barədə rəsmi cədvəl versinlərlər bu halada hərbi əməliyatlat dayandırıla bilər. Bundan başqa Türkiyə prezidenti Ərdoğan həmkarı prezident Vladimir Putinlə telfon danışıqları olmuşdur ki, münaqişəni dayandırmaq üçün təşəbüs etsin.  Bu müddət ərzində Paşinyan məğlubiyətini his edirdi belə bir sənədin təklif edilməsini gözləyirdi. Münaqişınin 44-cü günü erməni tərəfi məğlubiyətlərini anladılar və bəyanatı imzalamağa məcbur oldular. Yəni ermənilər ziyanın yarısından qayıtmaq xeyirdi misalını anladılar və qəbul etdilər.

-Deyirsiniz, ermənilər "ziyanın yarısından da qayıtmaq xeyirdir” məsələni anladılar və qəbul etdilər. Yəni ermənilərə xeyri oldu bu bəyanat. Bəs bizim xeyrimiz hardadı?

- Qəbul edilən sənədə kölgə salmağa çalışanlar var və  hərənin öz məntiqi var. Düşünürəm ki, ümumilikdə sənəd hər baxımdan Azərbaycanın xeyrinədir. Bu bəyanatın tarixi-siyasi əhəmiyyəti var, bəyanat nəticə etibarı ilə sülhün bərqarar olması deməkdir, həm siyasi, həm humanizim, həm hərbi, həm də iqtisadi baxımdan çox böyük əhəmiyyəti var. Bunu  arqumetlərimlə izah etməyə çalışacağam:  
–Bəyanatın şərtlərinə görə Naxçıvan koridoru Laçın koridoru ilə eyni statusa malik olsa da, onun faydalılığı, iqtisadi və siyasi  baxımdan daha çoxdur, bu koridor türk dünyasına açılmış  koridor  hesab etmək olar. Bəyanat imzalanmasaydı, əməliyyat sonacan davam etsəydi, ermənilər  bu koridoru verməyəcəkdilər. 

–Bəyanatın nəticəsi erməni birliyini parçaladı, əgər ermənilər döyüşə-döyşə məğlub olsaydılar bu halda Paşinyan Ermənistanda milli qəhrəmana çevriləcəkdi, indisə ona "vətən xaini” damğası vururlar.

 -Əgər bəyanat qəbul edilməsəydi münaqişə davam edəcəkdi,  hər iki tərəfdən yüzlərlə-minlərlə insan ölümü və yaralanması  ilə nəticələnəcəkdi bu da insanlıq baxımından qəbul edilməzdir, bu nöqteyi nəzərdən  bəyanatın humanizim tərəfi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

 -  Bu bəyanatın qəbulu ilə əlaqədar bölgədə sülhün  ədalətli təminatı üçün Rusiya silahlı qüvələri ilə yanaşı  Türkiyə silahlı qüvvələrinin də Qarabağda proseslərə nəzarət etməsinin xüsusi əhəmiyyəti var. Bununla da Türkiyə-Rusiya dostluğu, əməkdaşlığı möhkəmləndi. Bizə qonşu olan hər iki dövlərlərin maraqları uzlaşdı, eyni zamanda   bəyanat türk dilli dövlətlər və xalqlar üçün qapının açılması oldu.

 –Bəyanat münaqişəni köklü şəkildə dayandırdı. Hərbi əməliyyat sonacan davam etsəydi ermənilər, dünya (ABŞ, qərb dövlətləri imkanlarından istifadə edərək) Azərbaycanı təcavüzkar kimi qəbul etdirəcəkdi, bunu əsas götürərək üzərimizə siyasi basqı edəcəkdilər. Bəyanat qəbul edilməklə biz beynəlxalq təşkilatların (BMT, Avropa Birliyinin) mövqeyini siyasi baxımdan öz tərəfimizə çəkmiş olduq,  sülh sevərliyimizi və humanizim mövqeyimizi bir daha bəyan etdik, bu bizim həm də siyasi qələbəmizdir. 

-Hərb nəzəriyyəsində belə bir taktika var hüçum edən tərəf müdafiə olunan tərəfdən 2-3 dəfə çox qüvvə ilə hərəkətə keçməlidir. Nəzərə alsaq ki, Qarabağ dağlıq bölgədir bu halda nəinki, 2-3 dəfə hətta 5-6 dəfə  çox qüvvə sərf etməli olurduq. əməliyatın davamı yüzlərlə-minlərlə insan ölümü və yaralanması  ilə nəticələnəcələ bilərdi.

 -İqtisadi baxımdan müharibənin hər günü milyonlarla dollar vəsaitin xərclənməsi deməkdir bu bəyanatla bu  xərcələrin qarşısı alındı. Bir sözlə, qəbul edilən sənəd hər mənada bizim xeyrimizədir.

-Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderləri birgə bəyanat imzaldıqdan dərhal sonra Ermənistanda içtimai-siyasi vəziyyət ciddi olaraq dəyişdi, İravanda qarşıdurma getdikcə güclənməkdədir. Bu qarşıdurmanın sonluğu necə ola bilər?

 - Erməni təfəkküründə  yüz illərdi formalaşmış millətçilik ideyası erməni cəmiyyətində milli birliyi yaratmışdı. Bu  cəmiyyət sözün əsl mənasında bəşəri dəyərlərdən uzaq, digər millətləri yaxına buraxmayan  bir toplumdur. Bu illər ərzində Ermənistanda və dünyaya səpələnmiş erməni lobbiləri hər sahədə birgə fəaliyyət göstərirdi, bunların birliyinə nufuz etmək çox çətin idi. Nəhayət ki, məlum  bəyanatın qəbul edilməsi  erməni birliyini parçaladı, bu bizim üçün torpaqlarımızın azad edilməsi qədər uğurdur. 

İravanda başlanan etirazlar təbiidir. Maraqlı olan odur ki, siyasi baxışlarına görə insanlar həbs olunur, qəddarcasına döyülür, təqib edilir   insan haqları ilə bağlı beynəlxalq konvensiyaların müddaları pozulur. Amma özlərini demokratiyanın beşiyi adlandıran Qərb və Avropa dövlətləri - ABŞ, Fransa, Almaniya və.s göz yumur, beynalxalq təşkilatlar səslərini  belə çıxarmırlar. Aydın məsələdir ki,  ABŞ, Fransa kimi dövlətlər  Paşinyanın hakimiyətdə qalmasını istəyirlər. Onlar Paşinyanı inqlab yolu ilə hakimiyətə gətirəndə  məqsədləri  Rusiya əleyhinə toxum səpmək və onu inkişaf etdirmək idi, demək olar ki, İravanda yaranmış siyasi vəziyyət göstərir ki, qərb dairələri məqsədlərinə qismən də olsa nail olublar. Ona görə də, İravanda baş verənlərə göz yumur Paşinyanın hakimiyətdən getməsinə mane olmağa çalışırlar. Əgər Paşinyan hakimiyyətdən getsə qərbin mövqeyi zəifləyə bilər.

Qarşıdurma gücləndikcə vətəndaş itaətsizliyi arta bilər və  nəticədə  qan tökülməsi ilə yekunlaşar, eyni zamanda terror hadisələri də qaçılmaz olar. 

Hər bir halda İravanda yaranmış siyasi vəziyyət  bizim xeyrimizə işləyir, bu qarşıdurma nə qədər uzansa bir o qədər erməni cəmiyyətində parçalanma yaranacaqdır ki,  bu da bizim marağımıza uyğundur.

- Sənədin imzalanmasında Türkiyənin və Rusiyanın rolunu necə dəyərləndirirsiniz?

- Bu sənədin qəbulunda Türkiyənin və Rusiyanın rolu danılmazdır. Prezident Ərdoğanın həmkarı-Rusiya prezidenti  Putinlə münaqişənin həlinə dair telefon danışıqları olmuşdur. Şükürlər olsun ki, bu danışıqlar uğurla nəticələndi. Mən  müsahibələrimdə həmişə qeyd etmişdim ki, dünyada olduğu kimi Qafqazda da  Türkiyə və Rusiyanın maraqlar uzlaşmalıdır, bu sənəd qeyd etdiyim maraqların uzlaşmasını təsdiqlədi. Münaqişə ilə bağlı qəbul edilmiş sənədə kölgə salmaq istəyənlər  Rusiya silahlı qüvvələrinin bölgəyə gəlməsi ilə bağlıdır. Əvvala  onu qeyd edim ki, Rusiyanı  rəqib və ya düşmən kimi görmək istəyənlər birmənalı olaraq ermənilərin mənafeynə xidmət etmiş olurlar. Bununla da Türkiyə-Rusiya dostluğuna və əməkdaşlığının  gələcəyinə zərbə vurmuş olurlar. Bu əməkdaşlığın inkişafı Türkdilli dövlətlərin və  xalqların birliyinə aparıb çıxaracaq. Qərbin siyasi dairələri Qafqaz bölgəsində Rusiya ilə Türkiyənin maraqlarının toqquşacağını düşünürdülər, Suriyada olduğu kimi   bu da baş vermədi. Qərbin Ermənistanda Paşiniyanın hakimiyətini himayə etməkdə məqsədlərindən biri də Türkiyə-Rusiya dostluğunu və əməkdaşlığını  pozmağa yönəlib. 

Türkiyə və Rusiya dövlət başçıları   imzalanmış sənədin ərsəyə gəlməsində  böyük birlik  nümayiş etdiriblər, icrası üçün də  bir o qədər səy göstərəcəklər.
    
 -Azərbaycan prezidenti İ.Əliyev münaqişə başlayan gündən beynəlxalq təzyiqlərin olmasına  baxmayaraq  siyasi iradə nümayiş etdirdi. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

- Bu barədə saatlarla danışmaq olar, bircə sözlə ifadə etmək istəyirəm: Türkiyə tarixində Mustafa Kamal Atatürk millətinə necə xidmət etmişdisə, Azərbaycan tarixində də İlham Əliyev elə xidmət etdi. Mustafa Kamal Atatürk  türklərin qəlbində necə yaşayırsa, Azərbaycan xalqının qəlbində də İlham Əliyev elə qalacaq, bu şübhəsizdir. Bununla da  prezident İ.Əliyev vahid lider olaraq  xalqın şanlı tarixini yazdı.

 
 


 

(Bu yazını 2015-ci ilin mayında – Şuşasızlığın 23-cü ilində qələmə almışam)

Mən bu yazını yazmaq istəmirdim, çünki Şuşa haqqındadı. Düşmən əlində qalan torpaqdan nə yazasan? Yaxud yazdığımın qiyməti nə olacaq? Və ümumiyyətlə, bu xatirə-ağlaşma kimə gərəkdi, nəyə gərəkdi? Lap min dənə belə yazı olsun, guya bununla Şuşanın yarımca qarış torpağı qayıdacaq? Bilirəm, mənə pessimist deyəcəksiz. Bəli, mən pessimistəm. Bəs "Şuşa" deməkdən dili qabar bağlayan adam optimist olacaq?

Deyəcəksiz ki, Şuşa mədəniyyət beşiyimizdir, konservatoriyamızdır, Üzeyir bəy, Seyid Şuşinski, Bülbül... nə qədər nəhənglər çıxıb ordan, bəs onlardan yazmayaq? Yazaq! Bəs sonra neyləyək? Anarın "Uzun ömrün akkordları"na nə qədər ürəyin partlaya-partlaya baxasan. Nə qədər? Şəxsən mən son illər bu filmə baxa bilmirəm. Baxmıram! Bilin, Ceyhun Mirzəyevin Xocalı müsibətini göstərən "Fəryad" filminə bu günə kimi baxmamışam. Vallah billah, baxa bilmirdm. Ona baxsam, mənə elə gəlir ki, qum kimi dağılıb torpağa qarışacam. Ağacı dibindən kəsəndə, görmüsüz necə yıxılır? Mən о ağacın halındayam.

Qobustanda qədim insanlar vəhşi maralları haylayıb sıldırım qayalara qısnayırdılar. Onların geriyə yolu olmurdu. İndi özümü о vəhşi maralların yerində hiss edirəm. Ermənilərin yandırdığı, dağıtdığı Şuşa kadrlarını, yerə sərələnmis. "ŞUŞA" lövhəsini görmüsüz? Bax, mənim içim о kadrlarda gördüyünüz mənzərəni xatırladır. Hələ bir az da ondan pis gündədir. Xahiş edirəm, məni ittiham etməyin. Mən Şuşada çox olmuşam. Bəzən bir aya kimi qalmışam da. Mən Şuşanı qanş-qanş gəzmişəm. Yadımdan çıxmır, Peterburqda həkimliyi oxuyub gələn Əbdülkərim bəy Mehmandarovun ev-muzeyinin birinci mərtəbəsinin daş divarındakı külbələrə (dördkünc oyuqlar) təəccüblə baxdığımı görən bələdçi qız mənə izahat vermişdi: qonşu kəndlərdən gələn xəstələrin atları üçün bu külbələrə arpa tökürdülər. Onda mən bu insanlığa, bu böyüklüyə heyran qalmışdım. Xəstələr öz yerində, demə, həkim Mehmandarov uzaq yol gələn yorğun atları da düşünürmüş (Mehmandarov sağ olsaydı, deyərdim ki, sağ əli bizim həkimlərin başına). Bəs, bu alicənablığın, bu mədəniyyətin yiyəsi olan bir kişinin о yaraşıqlı mülkünün düşmən əlində qalmağma yanıb tökülməyim?

Mən Gövhər Ağa məscidinin qabağında (bura "Meydan" deyirdilər) şuşalı pəhləvan Qaçayla, onun başına yığılan cavanlarla о qədər söhbət etmişəm ki! Elə о söhbət etdiyimiz yerin beş-on addımlığındakı balaca bazarın içindəki çayxanada səhər-səhər isti təndir çörəklə yediyim balla qaymağın dadı indi də damağımdadı...

Yay idi. Otuz il əvvəldən danışıram. Axşamüstü şuşalı dostumla "Meydan" tərəfə gedirdik. Birdən kücənin başından açıq rəngli bir "Volqa" keçdi. Dostum tez dilləndi: "Bəstəkar Süleyman Ələsgərovdu. Bilirsən də, şuşalıdı, hər yay burdadı".

Mən bir sözü bitirməmiş, о birinə keçirəm, bilirəm. Hövsələm çatmır, səbrim daralır, vallah. Bəlkə də bu yazdıqlarım heç kimə lazım deyil. Firudin Şuşinskinin 1963-cü ildə çap olunmuş nazik qabıqlı "Şuşa" kitabını, azı əlli dəfə vərəqləmişəm. İndi də hərdən о dünyaya gedə-gedə, ordakı boz-bulanıq fotoşəkillərə baxıb, fikrə gedirəm. Yoruluram, göyə çıxıram.

Süleyman Ələsgərovla bağlı sözüm yarımçıq qaldı. Şuşanın işğalından, hardasa yeddi-səkkiz il sonra olardı. Şuşa ilə bağlı televiziya verilişinə müsahibə almaq üçün Süleyman müəllimgilin evinə getmişdim. O, köhnə Hüsü Hacıyev küçəsində, bəstəkarlar evində yaşayırdı. Bizi binanın qabağında qarşıladı. Evə qalxdıq. İş otağında divarlar, pianonun üstü, kitab dolabının qabağı, bir sözlə, göz dəyən hər yan Şuşanın fotoları, tabloları ilə dolu idi. Mən dəli oldum. "Bu kişi çox yaşaya bilməz, ürəyi partlayacaq" - ilk ağlımdan keçən fikir bu oldu. Qoy Süleyman müəllimin ruhu məni bağışlasın. Daha müsahibəsində nə dedi, nə danışdı, heç nə yadımda deyil.

Kədər, kədər gətirər. Aşağı düşəndə, Süleyman müəllim, səhv eləmirəmsə, ikinci mərtəbədə ayaq saxladı:

- Olarmı ki, beş-üç kəlmə də Tofiq Quliyev danışsın? - deyə, mənə üz tutdu. Əlbəttə ki, razılaşdım. Süleyman müəllim sağ tərəfdəki qapının zəngini nə qədər çalsa da, cavab gəlmədi. Sonra o, qapıra yumruğu ilə döyməyə başladı. Yenə içəridən səs eşidilmədi. Süleyman müəllim məyus halda:

- Yəqin, indi yatıb. Bir az da qulağı ağır eşidir, - dedi, - bilirsiz, Tofiq müəllimin həyat уoldaşı rəhmətə gedib. Bu yaşda arvad öldüsə, hesab elə, özün ölmüsən.

Əlavə edim ki, Süleyman müəllimin otağındakı о fotoşəkilləri görməsəydim, mütləq ona Şuşada olduğum günlərdən söz açacaqdım. Lakin onun qırımından о dəqiqə başa düşdüm ki, bu xatirələri dilə gətirsəm, onun yarasının közünü qopartmış olacam.

Mən Süleyman Ələsgərovla bağü söhbətə bir azdan yenə qayıdacağam.

Üzeyir Hacıbəyovun 100 illiyinin keçirilməsi haqqında YUNESKO-nun qərarı vardı. 1985-ci il, sentyabrın 18-də dahi bəstəkarımızın ad günündə, boyüyüb başa çatdığı Şuşada onun heykəlinin və ev-muzeyinin açılışı olmalı idi. Bütün bunlar sentyabnn 18-i yox, oktyabrın 5-də oldu. Çünki - axı, biz bizik- bu işləri vaxtında çatdıra bilmədik. Xatırladım ki, YUNESKO bu yubileylə bağlı qərarı bir il əvvəl vermişdi.

О tədbirlərdə, respublikamızın o vaxtkı başçısı Kamran Bağırov mədəniyyət naziri Zakir Bağırov, Polad Bülbüloğlu və moskvalı musiqişünaslar çıxış etdilər. Onların içində ən çox yadımda qalanı SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının birinci katibi Tixon Xrennikovun çıxışındakı bir fikir oldu:"Üzeyr bəy çox böyük bəstəkardı. Mən ilk dəfədi onun doğma Şuşasında oluram. Bayaq maşından düşəndə,bu gözəl şəhərə və onun büllur göylərinə baxanda, düşündüm ki, belə yerdə Hacıbəyov kimi nəhəng bir musiqiçinin doğulması çox təbiidi".

Bax, 1992-ci il mayın 10-da biləndə ki, Şuşanı erməni quldurları tutub, ən birinci yadıma düşən rusiyalı bəstəkarın bu sözləri oldu. Bir də öz-özümə inildədiyim söz: "Qəhr olsun bizlərə". Fikirləşdim ki, yəni indi Şuşada, о büllur göylərin altında Вülbül kimi səsi olan erməni doğulacaq? O günü səhərdən axşama kimi başına daş dəymiş toyuq kimi gəzdim. О günü özümü elə toyuq gözündə görürdüm. Bəlkə də, bir az pis, bəlkə də ondan bir az da aşağı. О gecə sarsıntıdan bir yazı da qaraladım. Bəli, yazı. Bu da bacardığımız iş məni bağışlayın, о yazı şeir janırında idi. Cəmi ilk iki misrasını deyirəm sizə:

"İlahi, bizə bir dibsiz dərə ver,

Doluşub, gizlənək dərinliyində...”

Hamısını ona görə yazmıram ki, həm mənə nifrət edərsiz, həm də özünüzə.

Bu neçə ildə Şuşayla bağlı çox yazılar oxumuşam. Onlardan ən çox məni yerimdən tərpədən istedadlı jurnalist, şuşalı Hikmət Sabiroğlunun bir fikri olub: "Bir var Şuşada ölmək, bir də var Şuşasız ölmək. Şuşada ölən dəfə, Şuşada ölməyən hər gün

ölür”. Təxmini belə qalıb yadımda. Bir də Səxavətin ürəyimi qana döndərən "Bülbül, sənin işin qandi" harayı öldürür məni. Bir də... diri qalmağım.

Mən Universitetin tarixində oxumuşam. Erməni daşnaklarının ruslarla birləşib bizə qarşı törətdikləri qanlı soyqırımları, Azərbaycan Cümhuriyyəti və onun parlaq simaları haqqında çoxlu televerilişlər hazırlamışam. Şamaxıda, Qubada 1918-ci ilin mart qırğınlarının şahidlərindən, bu dövrün tədqiqatçı alimlərindən nə qədər müsahibələr almışam.

Erməni millətçilərinin cinayətlərindən bəhs edən bizim və xarici müəlliflərin neçə-neçə kitabını oxumuşam. Demək istəyirəm ki, Şuşanın, eləcə də digər torpaqlarımızın tutulmağını beş-üç erməni dılğırının ayağına yazmaq düşüncəsində olan bir sadəlöhv deyiləm. Olub ki, kənddə, həyət-bacada lazımsız yerdə bitən yekə bir alaq otunu əl atıb çıxartmaq istəmişəm. Ancaq dartanda görmüşəm ki, bu alaqdan, az qala bir metr aralıda torpaq tərpənir, kökü о qədər uzaqlara gedib. Erməni quldurlarının torpaqlarımızdan çıxarılmasına bu alaq misalında baxıram. Daha xaç yürüşlərindən, Xocalı faciəsinə kimi uzun bir tarixə qayıtmaq istəmirəm.

80-ci illərin ortaları idi. Şuşaya gedirdik. Şəhərin girəcəyindəki kilsənin yanında sürücü dostumdan xahiş elədim ki, maşını saxlasın. Burda saqqallı bir erməni elektrik mişarında üzlük daş kəsirdi. Onun sifəti və baxışları acı yaşıl bibəri xatırladırdı. Ətraf qum, sement və daşla dolu idi. Killsəni təmir edirdilər. Nə soruşdumsa da, bu ermənidən bir cavab ala bilmədim. Mən heç vaxt kilsədə olmamışdım. İcazə alıb, dostumla içəri keçdim. Yuxarı qalxdım. Kilsənin üst hissəsinin dord bir tərəfində də xaçşəkilli şüşəsiz pəncərələr vardı. Mən о pəncərə- xaçın içində ayaq üstə dayananda, başımdan yuxan, hələ bir az da yer qalırdı, yəni bu xaçşəkilli pəncərələr о qədər boyük idi. Dalağım sancdı. Dostuma dedim ki, vallah, bu şıdırğı kilsə təmirindən gözüm su içmir. Nəsə burdan qara bir niyyətin qoxusu gəlir. Fikrimi bir az da açıqlayandan sonra, dostum şaqqanaq çəkib güldü. Onun səsi kilsədə əks-səda verdi. İndi də Şuşa adı gələndə, dostumun о qaltanlı gülüşü səslənir qulaqlarımda. Kilsənin soyuğunda buza dönən о gülüş iyirmi üç ildi ki, xəncər kimi içimi doğramaqdaydı...

Ötən ilin fevralında Süleyman Ələsgərovun 90 illiyi ilə bağlı H.Əliyev Sarayında böyük bir tədbir keçirilirdi.

Bayaq demədim, qoy indi deyim. S.Ələsgərovu о vaxtlar mənim gözümdə ucaldan təkcə onun sənəti və Şuşa yanğısı deyildi. Bizim kənddə Laçın adlı bir kişi vardı. Qırx il əvvəl dünyasını dəyişib. Onda, mən ilk dəfə Süleyman müəllimi görəndə, elə bildim ki, qarşımda dayanan bu bəstəboy kişi Laçın dayıdı. Ay Allah, insan nə qədər bir-birinə oxşayar! Danışığı, səliqəli geyimi, civə kimi cəldliyi, nəcibliyi, alicənablığı... hamısı Lacın dayını xatırladırdı. Dəfələrlə xahiş eləsəm də, mümkün olmadı - Süleyman müəllim bizimlə aşağı düşdü. Sabirin heykəlinin yaxınlığından taksi çağırdı. Bizi böyük hörmətlə, izzətlə AzTv-yə yola saldı. İndi Saraydakı tədbirdə, iri monitorda Süleyman müəllimə baxıb təəssüflənirdim ki, axı mən bütün bunlan ona niyə demədim? Niyə demədim ki, mən Şuşada uzaqdan sizin "VoIqa"nızı görmüşəm, bir də sizi tək mahnılarınıza və Şuşaya görə yox, həm də bizim Laçın dayıya görə çox istəyirəm. Niyə demədim ki, ay Süleyman müəllim, Allah haqqı, mən Şuşanı şuşalılardan çox istəyirəm. Bütün bunları düşünə-düşünə və ürəyim partlaya-partlaya monitorda Şuşanın ağ-qara kadrlarına baxırdım...

Mən zəif adamam, tez duyğulanıram. Bu yaşda yenə "Ögey ana" filminə baxanda, gözlərim yaşarır. İndi özünüz deyin: kino hara, işğal olunmuş yurd ağrısı hara? Torpaq itkisi çox ağır dərddi. Mən əvvəlki yazılarımın birində yazmışam: bütün dünyanın xəzinəsini, var-dövlətini yığ, ondan bir ovuc torpaq əmələ gətirmək olmaz. О vaxtlar, lap yarıdan da çox qırılaydıq, ancaq torpaqlarımızı verməyəydik, qoruyub saxlayaydıq. İşğalda qalan yurd yerləri məni yandırıb tökür. Lakin Şuşa yanğısı bambaşqadı, cızdağmı çıxardır. Bağışlayın, sözümün əvvəli ilə axırını qarışdırıram.

Düz iyirmi üç ildir Şuşasızıq. Eşidirsiz. İyirmi üç il deyirəm. Gələn il yenə yaz gələcək, mayın 8-i olacaq. Yenə Şuşanın işğalından danışacağıq. Amma bu gələn yazdan Vasif Malıbəylinin üzündə bir iynə ucu boyda nişanə görməyəcəyik. Mayın 8-i yaxınlaşan ərəfədə "Ulayan günüm gəldi” deyəcək Vasif yenə. O bu sözləri deyəndə həmin günlərdə onu Şuşanın tədqiqatçısı kimi həmyerlilərinin dəvət elədiyi çoxsaylı tədbirlərdəki çıxışlarını nəzərdə tutur. Bilirəm, bu şəhərin binasını qoyan Pənahalı xandan üzübəri bütün Şuşalılardan yazan, hətta pinəçisini belə yaddan çıxarmayan, Şuşa yanğısı ilə arxiv qovluqlarının içində itib batan dostum Vasif bu yazını oxuyub bir az da pis olacaq. Bəs neyləyim mən? Vallah, mən ömrümün bütün aylarını 1992-ci ilin 8 mayı kimi yaşayıram. Vallah, mən Xurşudbanu Natəvandan utanıram. Eşidirsiz, utanıram. Üzeyir bəydən, Bulbüldən yox, Xan qızından utanıram.

Üzeyir bəy, Bülbül, Xan Şuşinski yadıma düşəndə, fikirləşirəm ki, biz Şuşanı mütləq geri qaytaracağıq. Mütləq! Lakin Natəvanı xatırlayanda, düşünürəm ki, Şuşa yarım gün də erməninin əlində qalmamalıdır. Mən elə bilirəm ki Xan qızı о qəmli qəzəlləri cavan ölən oğluna yox, Şuşanın işğalına yazıb. Vallah, elə bilirəm.

***

İsmayıllıya, evimizə getmişdim. Uşaqlardan eşitdim ki, bizim yaxın kəndlərin hansındasa xarı bülbül gülü bitir. Çox pis oldum. Cıdır düzündəki xarı bülbül İsmayıllıya niyə gəlib çıxıb? İndi, bu da mənə bir dərd olub.

Qorxmaz Şıxalıoğlu

 
 


 

Nizami Gəncəvi adına Xankəndi şəhər, 4 saylı tam orta məktəbindən danışacam. Məktəb hal-hazırda Sabunçu rayonunun, Ramana qəsəbəsində "Şuşa” şəhərciyində yerləşir. 1945-ci ildən Xankəndi şəhərində fəaliyyət göstərən təhsil ocağı bu gün də öz fəaliyyətini davam etdirir. 80-ci illərin sonlarında ermənilərin Dağlıq Qarabağla bağlı məkrli planlarında qarşıda duran ən başlıca vəzifələri ilk növbədə Xankəndini azərbaycanlılardan təmizləmək olub. Təbii ki, şəhərdə fəaliyyət göstərən, azərbaycanlıların təhsil aldığı təhsil ocaqlarının fəaliyyətinə son qoymaq isə bu planın tərkib hissəsi kimi önə çəkilib. Sırada isə birinci yerdə Nizami Gəncəvi adına Xankəndi şəhər 4 nömrəli orta məktəbi durub. Bu məktəb Xankəndi şəhərində, erməni şovinizminin əhatəsində milli hissləri, azərbaycançılıq ideyalarını və məfkurəsini daim qoruyub saxlayıb, şəhərin azərbaycanlı icmasının mənəvi dəyərlərinin formalaşmasında xüsusi rol oynayıb.Məktəb həmçinin qəhrəmanları ilə də ad-san qazanıb. Milli qəhrəmanlarımız Şirin Mirzəyev, Nizami Məmmədov bu məktəbin şagirdləri olub. Xalq artisi Fəxrəddin Manafov, ictimai-siyasi xadim, sabiq millət vəkili Flora Qasımova, müğənni Xatirə İslam, Ermənistanın eks prezidenti Robert Koçəryan və başqaları da bu məktəbin yetirmələridir. Flora Qasımova bu məktəbdə oxuduğunu, daha sonra pedaqoji fəaliyyətə də elə bu təhsil ocağında başladığını bildirib. 

Moderator.az-a açıqlama verən Flora xanım məktəblə bağlı xatirələrini bizimlə bölüşüb:
"O məktəbin özünün xüsusi bir əlamətlərimi deyək, qayda-qanunumu deyək, nizam-intizamımı deyək tamam başqa idi. Bu məktəbin əsas xüsusiyyəti bir də onda idi ki, Xankəndi əvvəl həm də rayon idi, Azərbaycanlı kəndlərində azərbaycanlı uşaqları ancaq 8 illik məktəbi qurtarırdılar. Sonradan gəlib Xankəndində orta məktəbi başa vururdular. Bu məktəbin müəllimləri həqiqətən əsl fədakar müəllimlər idi. Çünki burda təkcə təhsil, tərbiyə yox, həm də milli mənəvi dəyərlərimizin, adət ənənələrimizin qorunmasının əhəmiyyəti var idi. Bu məktəb mənə həm də ona əzizdir ki, həyat yoldaşım, Şirin Mirzəyevlə mən bu məktəbdə, bir sinifdə oxumuşuq. Hətta bir partada da oturmuşuq. Vahid müəllim məktəbdən gedəndən sonra Şirin Mirzəyev dram dərnəklərini bizimlə təşkil edirdi. Mənim yadımdadır, hətta o əsgərlik dövründə də məzuniyyət götürüb, mütləq gəlirdi o məktəbə. O dərnəyin fəaliyyəti ilə maraqlanırdı” - deyə Flora Qasımova bildirib.

Məktəbin direktoru Cəmilə Əhmədova isə saytımıza bildirib ki, uşaqlar bu təhsil ocağında vətənpərvər ruhda yetişdirilir:
"Mən özüm Xankəndi məktəbinin məzunuyam. Düzdür, əsirlikdə qalan məktəbimin burada köçkün həyatını yaşasaq da mən öz dərin minnətdarlığımı möhtərəm prezidentimizə bildirmək istəyirəm ki,  o abu havanı burada yaratdı. Bu məktəbdə başlanğıcda 300 nəfərlik şagird nəzərdə tutulmuşdu, 247 nəfərlə məktəbimiz fəaliyyətə başladı. Hal-hazırda 1306 şagirdimiz var. Biz bu gün şagirdlərimizə vətənpərvərlik hissini aşılayırıq. Bu gün biz əminik ki, müəllimlərimizin yetişdirdiyi şagirdlər öz sözünü cəbhədə deyir” deyə bildirib.
Məktəbdə təhsil alan şagirdlərdən biri də Leyla Həsənovadır. O Milli Qəhrəman Tofiq Hüseynovun nəvəsidir:

"Mənim babam Xocalı uğrunda şəhid olub. Babam haqqında da bu məktəbdə vaxtaşırı gecələr keçirilir, biz şagirdlər də şeir deyirik. İnşallah ki, biz torpaqlarımıza qayıdacaqıq və biz ora qayıdanda bütün şəhidlərin, həmçinin də mənim babamın ruhu şad olacaq” - deyə Leyla bildirib.

Məktəb bu gün öz fəaliyyətini koronovirus pandemiyasının tələblərinə uyğun davam etdirir. İnşallah tezliklə bu məktəb öz torpağında, Xankəndində yenidən fəaliyyətə başlayacaq. O gün elə də uzaqda deyil...


 

Azərbaycan Ordusunun Qarabağda zəfər yürüşü davam edir. Düşmən Azərbaycan ərazilərindən qovulur və məğlubiyyətinin əvəzini şəhərlərimizi, mülki vətəndaşlarımızı raket atəşinə tutmaqla çıxmağa çalışır. Eyni zamanda, Azərbaycanı dayandırmaq üçün sülh çağırışları eşidilir. Ancaq ermənilər də, nəhayət, başa düşüblər ki, Azərbaycan dayanmayacaq və beynəlxalq hüququn tələblərinə uyğun olaraq, öz ərazi bütövlüyünü tam bərpa edəcək.

 

 

Moderator.azxəbər verir ki,"AzPolitika.info”Qarabağ cəbhəsindəki durum və münaqişə ətrafındakı siyasi proseslərlə bağlı millət vəkili Vahid Əhmədovla söhbətləşib.

 

- Vahid müəllim, Azərbaycan Ordusunun ölkəmizin ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi üçün apardığı anti-terror əməliyyatları davam edir. Hazırda cəbhədə müşahidə olunan vəziyyəti necə qiymətləndirirsiniz?

 

- Əvvəlcə xatırladım ki, biz oktyabrın 29-da Türkiyə Cümhuriyyətinin yaranmasının 97-ci ildönümünü qeyd etdik. Mən bu münasibətlə Türk millətini təbrik edirəm.

Artıq ikinci aya keçir ki, Azərbaycan Ordusu 30 ildir işğal altında olan ərazilərimizi azad edir, ölüm-dirim savaşı aparır. Həm Azərbaycan Ordusu, həm də Ali Baş Komandan çox böyük qətiyyət nümayiş etdirir. Faktiki olaraq, ərazilərimizin bir hissəsini işğaldan azad etmişik. Qələbə gününə çox qalmayıb. Yaxın günlərdə Şuşa və Xankəndində də Azərbaycan bayrağını asacağıq! Həm hərbi, həm də siyasi arenada Azərbaycan böyük uğurlar əldə edib.

Azərbaycan dövlət başçısı xarici mediaya verdiyi müsahibələrdə çox ciddi məqamlara toxundu, xalqımızın ürəyindən keçənləri dilə gətirdi, əhalimizlə sıx təmasda oldu, lazım olan informasiyaları həm xalqımıza, həm də xarici auditoriyaya çatdırdı. Dünya da anladı ki, Azərbaycan sülhsevər dövlətdir. Cəbhədə 3 dəfə humanitar atəşkəs elan olundu, amma hər üçündə də düşmən bunu pozdu. Gəncədə və Bərdədə mülki əhalimizə qarşı məlum hücumlar oldu, çoxlu sayda dinc vətəndaşımız öldü və yaralandı. Dövlət başçısı dünyaya sübut etdi ki, Azərbaycan sivil, sülhpərvər dövlətdir, müharibə etmək istəmir, amma ermənilərin hərəkətləri bizi hərbi addımlar atmağa məcbur edib. Onlar vaxtında torpaqları boşaltsaydılar, ərazi bütövlüyümüz təmin edilsəydi, bu gün müşahidə edilən vəziyyət ortaya çıxmazdı.

Azərbaycan əsgəri, xalqımız, hər kəs Ali Baş Komandanın ətrafında sıx birləşib. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən siyasi partiyalar, qeyri-hökumət təşkilatları bəyanat verərək Ali Baş Komandanı dəstəklədiklərini elan ediblər. Azərbaycan indi vahid orqanizmdir, yekdil qüvvə kimi fəaliyyət göstərir. Hesab edirəm ki, Azərbaycan müharbəni faktiki olaraq udub.

 

Bu münaqişənin həllinə görə öz üzərinə məsuliyyət götürən dövlətlərə gəlincə, cənab Prezidentin çıxışında dediyi kimi, Minsk Qrupunun həmsədrləri həmişə Ermənistana kömək edib, onun mənafelərinə xidmət ediblər. Bir tərəfdən "atəşkəs” deyirlər, bir tərəfdən də erməniyə silah verirlər. Bu halda hansı vasitəçilikdən, ədalətdən söhbət gedə bilər?

 

- Daha konkret danışsaq, Ermənistana silah-sursat ötürülməsi kimlərin marağındadır və nəyə xidmət edir?

 

- Mən Rusiyadan Ermənistana silah-sursat ötürülməsini çox pis qiymətləndirirəm. İş o yerə çatdı ki, hər zaman çox təmkinli davranan və diplomatik normalara riayət edən Azərbaycanın dövlət başçısı bu məsələləri açıb ortaya qoydu. Hər kəsə məlumdur ki, Rusiyanın Ermənistanda - Gümrüdə hərbi bazası, 5 minə yaxın hərbi qulluqçusu var. Oradan Ermənistana, Ermənistandan isə Dağlıq Qarabağdakı separatçılara silah-sursat ötürülür. Bu, qəbuledilməzdir və vasitəçilik funksiyası yerinə yetirən ölkənin missiyasına uyğun olmayan bir addımdır. Əslində, biz öncədən də bilirdik ki, Fransa və digər ölkələr Ermənistana yardım edir, dəstək göstərir.

Mən bu məsələdə həmsədr ölkələrdən Amerikanın mövqeyini daha ədalətli sayıram. ABŞ bu məsələyə o qədər də qarışmadı, hətta prezident Tramp bir dəfə qeyd etdi ki, üçüncü dövlətlərin bu prosesə qarışması arzuedilən deyil.

 

- Siz indiki mərhələdə danışıqlar prosesinin bərpasına, hansısa razılıq əldə edilməsi məsələsinə necə yanaşırsınız?

 

- Mən anlayıram ki, müharibənin sonunda sülh danışıqları olacaq. Amma bu, o zaman olacaq ki, biz ərazi bütövlüyümüzü tam təmin edəcəyik. Bundan sonra danışıqlar ola bilər. Ərazimiz son metrə qədər nankorlardan azad edildikdən sonra bu məsələ gündəmə gələ bilər.

Amma cənab Prezidentin dediyi kimi, artıq status-kvo mövcud deyil. Bunu Azərbaycan pozub, düz də edib. 30 il danışıqlar aparan Minsk Qrupu hər hansı bir nəticəyə gələ bilməyib. Azərbaycan Ordusu isə 32-33 günə bəlli nəticələr əldə edə bilib.

- Hazırda keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ərazisində də döyüşlər gedir. Sizcə, muxtariyyət məsələsi gündəmdə qala bilərmi?

 

-MənQarabağdaermənitoplumunahərhansıbirmuxtariyyətverilməsinintərəfdarıdeyiləm.Onlara ümumiyyətlə muxtariyyət düşmür. Əgər, uzun illər Azərbaycan xalqının, əsgərinin qanına susayırlarsa, əgər cəbhə xəttindən uzaqda yerləşən Gəncədə, Tərtərdə, Bərdədə günahsız mülki insanlar bombalanırsa, körpə uşaqlar qətlə yetirilirsə, hansı muxtariyyətdən söhbət gedə bilər? Onlara heç bir muxtariyyət verilə bilməz. Azərbaycanda onlarla etnik qruplar yaşayır. Onlar bizim vətəndaşlarımızdır və normal da yaşayırlar. Kim bizim ölkədə yaşamaq istəyirsə, bizim qanunlara uyğun yaşasın, bunu arzu etməyənlər Azərbaycana lazım olmayanlardır. Bir sözlə, mən qəti olaraq muxtariyyətin əleyhinəyəm.

 

- Bəzən iddia edilir ki, Azərbaycan Ordusunun Xankəndinə daxil olması "beynəlxalq rezonans”a səbəb ola bilər. Bunu nə dərəcədə ciddiyyə almaq olar?

 

- Nə beynəlxalq rezonans? Bunların hamısı bizim qanuni ərazilərimizdir. Biz öz ərazimizdə anti-terror əməliyyatı keçiririk. Hazırda Dağlıq Qarabağda olanların 90 faizi terrorçular, narkomanlar, cinayətkarlardır. Onların bir çoxu Suriya, Livan və digər ölkələrdən gətiriliblər. Orada hansı mülki əhalidən söhbət gedə bilər, mən belə iddiaları anlamır və qəbul etmirəm. Xankəndi, Kəlbəcər, Şuşa, Laçın bizim əsas məsələlərimizdir. Cənab Prezident də açıq elan etdi ki, Şuşasız bu işlər yarımçıq olar. Şuşa Azərbaycan mədəniyyətinin beşiyi, tarixi mərkəzlərindən biridir. Azərbaycanın orada qədim və əhəmiyyətli tarixi abidələri var. Bunların hamısı Azərbaycan torpağıdır və sabah da bizim torpaqlarımız olacaq. Bu, birmənalıdır.

 

- Vahid müəllim, necə düşünürsünüz, müharibə uzun müddət davam edəcək, yoxsa ordumuz yaxın vaxtda öz şərəfli missiyasını başa çatdıracaq?

-Məninanmıramki,müharibəuzunmüddətdavametsin.Təəssüflər olsun ki, hər gün bizi sülhə dəvət edən ATƏT-in Minsk Qrupu Ermənistana qarşı təzyiq rıçaqlarını işə salmır. Bu, qəbuledilməzdir. Azərbaycana mənəvi dəstək verən, siyasi dəstəyini hər gün təkrarlayan Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan isə açıq dedi ki, Azərbaycana qarşı hədələr olarsa, bizi qarşılarında görəcəklər. Artıq dünya düzəni dəyişib. Azərbaycan öz torpaqlarını işğaldan azad etmək istəyir və bunu hərb meydanında nümayiş etdirir. Xalqımız israrlıdır və birmənalı olaraq Ali Baş Komandanı dəstəkləyir. Biz sona qədər gedəcəyik və torpaqlarımızı azad edəcəyik.

 

- Sizcə, Rusiya hansısa mərhələdə prosesə müdaxilə edə bilərmi?

 

- Rusiyanın müdaxiləsi necə, nəyin əsasında ola bilər? Açığını deyim ki, rus eksperlər də bəzən belə mövzulara toxunur. İki gün əvvəl Jirinovski də sərsəmlədi. Ancaq Rusiya müdaxilə edə bilməz, çünki biz Ermənistan ərazisində müharibə aparmırıq. Azərbaycan öz ərazisində Vətən Müharibəsi aparır, torpaqlarını işğalçılardan azad edir. Biz hələ Ermənistan ərazisinə raket atmamışıq, amma atmaq hüququmuz var. Çünki Gəncə, Mingəçevir, Bərdə raket atəşinə məruz qalıb, dinc insanlar həlak olub. Özü də Gəncə və Mingəçevir məhz Ermənistan ərazisindən atəşə tutulub. Lakin cənab Prezident humanistlik nümayiş etdirərək belə addımlara getmir. Biz yalnız öz torpaqlarımızda olan hərbi hədəflərə zərbələr endiririk. Odur ki, Rusiyanın prosesə müdaxiləsi qeyri-mümkündür. Amma belə bir ssenari baş verərsə, bu, çox ciddi problem yarada bilər. Bu zaman bizə yaxın olan dövlətlər də prosesə müdaxilə edə bilər.

 

- Sizcə, resurs və imkanları bəlli olan Ermənistan Ordumuz qarşısında nə qədər tab gətirə bilər?

 

- Bu gün döyüş meydanında Ermənistan təxminən 2,5 milyard dollar dəyərində texnika itirib. Hansı kənd, qəsəbə, şəhər alınıbsa, orada texnikanı qoyub qaçıblar. Yüzlərlə tank məhv edilib, 60-dan çoxunu qənimət kimi əldə etmişik. Digər silah-sursat, texnika, SU-25 qırıcıları məhv edilib. Bunlar Su-25-i haradan alırlar, bəyəm onların pulu var? Hamısını onlara müftə veriblər. Bunu hər kəs bilir. Onların bu saat 8 milyard dollar xarici borcu var, istehsalat sıfır səviyyəsindədir, əhalisi acdır. Bəli, oliqarxları, diasporası var, yardım edirlər. Lakin müharibə aparmaq yardımla başa gələcək kampaniya deyil. Onlar artıq tükəniblər. Həm silah, həm ərzaq, həm də canlı qüvvə baxımından. Onların ən yaxşı variantı təslim olmaq, ağ bayraq qaldırmaq və geri çəkilməkdir. Əks təqdirdə cənab Prezidentin dediyi kimi, orada son əsgər qalana kimi hamısını məhv edəcəyik.

Ön cəbhədə əsgərlərimiz şanlı tarix yazarkən arxa çəbhədə gedən informasiya müharibəsində biz nələr etməliyik? Bu mövzu üzərində daha ətraflı İctimai Nəzarət Koalisiyasının İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Depatamentinin sədri Şahin Alıyevlə müzakirə edəcəyik.

-Hörmətli Şahin Bəy, bildiyiniz kimi cəbhədə şanlı Azərbaycan ordusu uğurla döyüş əməliyyatlarını davam etdirir. Bununla bağlı vətəndaşlarımız sosial şəbəkələrdə çox saylı qələbə paylaşımları edirlər. Təbii ki bu paylaşımları düşmən görərək bəzi təxribatlara əl atır. Düşmənin internet ortamında təxribatlarının qarşısını necə almaq olar? Vətəndaşlarımız nələrə diqqət etməlidirlər?

-Vurğuladığınız kimi cəbhədə döyüşlər şiddətli şəkildə davam edir və bununla birlikdə birliyimiz, bərabərliyimiz və sarsılmaz əzmimizlə yeni ərazilərimiz işğaldan azad olunur. Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olan Qarabağ öz azadlığı uğrunda apardığı ədalət müharibəsini uğurla davam etdirir. İndi isə gələk sosial şəbəkələrdə baş verən informasiya müharibəsinə. Unutmamaq lazimdir ki, muharibənin informasiya cəbhəsi çox vacib və əsas strateji obyektdir. Çunki informasiya daima muharibənin içində ən öndə olan bir təsirli hədəf nöqtəsi olub. Bununla bağlı sosial şəbəkələrdə çox paylaşımlar görurəm və izləyirəm. Hər birimizə məlumdur ki, Rabitə və Yuksək Texnologiyalar Nazirliyinin müharibənin başladığı gün- yəni 27.10.2020 ci il tarixli qərarına əsasən internetin ölkə ərazisində verilməsi məhdudiyyətli şəkildə dayandırıldı. Bunun səbəbi də çox aydındır və düşünürəm vətəndaşlarımız da bilməlidir ki, bu müharibədir və bu müddət içində strateji obyektlər vurulur, ərazilər düşməndən təmizlənir. Bu əməliyyatlar zamanı hərbi ərazilərin və texnikaların paylaşılması hərbi qanunlara ziddir. Çünki ordumuzun sizlərin xeyirxah əməl sayaraq etdiyiniz bu hərəkətlərlə taktiki planları məhv ola bilər və ordumuz üçün qarşısı alınmaz təhlükələr yaranar. Unutmamaq lazımdır ki, bir vətəndaş olaraq bizim əsas hədəfimiz əsgərlərimizin təhlükəsizliyini hər zaman qabaqcıl tutmaqdır. Qarabağda gedən döyüşlər zamanı yüksək rəşadət göstərən əsgərlərimizin fotolarını paylaşmaq doğru addım deyil. Sizin paylaşdığınız fotolar və videolar sahəsində saxta (fake) hesablarla düşmənin kiber kəşfiyyat qrupları tərəfindən məlumat əldə edilərək və koordinatları verilərək vurula bilər. Unutmamaq lazımdır ki, düşmənin ordumuz tərəfindən məhv edilən leşlərini bizim tərəfimizdən paylaşılması tərəflərindən stimulyasiya edilərək beynəlxalq aləmdə bizə qarşı istifadə ediləcək. Bu bizim üçün sonradan əleyhimizə işləyəcək siyasi obyekt olacaqdır.İnşallah Qarabağ alındığında bu qəhramanların uğurlarına boğazımız quruyuna qədər sevinəcəyik!

– Şahin bəy. İnternetin ölkə ərazisində məhdudiyyətlə verilməsi ilə vətəndaşlarımız VPN adlanan xarici programlardan istifadə edirlər. Bu düzgündürmü? Ümumiyyətlə VPN Nədir?

– Doğrudur – hər birimiz VPN (Virtual Private Network)-dən istifadə edirik. Sizə VPN haqqında qısaca məlumat vermək istəyirəm. VPN bizə fərqli ölkələrə aid serverlər üzərindən internet xidməti verən istədiyiniz hədəf ünvana gedə bilmənizi və qısaca internete çıxışımızı təmin edir. VPN məlumatlarımızın təhlükəsiz formada ötürülməsini təmin etmək üçün qurulmuş gizli internet tunel xəttidir. VPN-nin dünyada əsas istifadə səbəbi internet ortamında gizliliyinizin (ayaq izlərinizi) və informasiya məlumatlarınızın qorunmasını təmin etməkdiir. VPN-in əsas məqsədi dövlət tərəfindən və ya məhkəmə qərarı ilə çıxışına icazə verilməyən və məhdudlaşdırılmış saytlara daxil olmaq üçün deyil. Daha açıqlayıcı olaraq ifadə etsəm iki nəfər arasında söhbət gedərkən onun yanında olan üçüncü şəxs onu görür, eşidir və bu halda qeyri ixtiyari üçlü dialoq həyata keçmiş olur. Burdan yola çıxaraq desəm, VPN-in məqsədi məlumatlarımızı gizli formada heç bir ixtiyari internet şəbəkəsinə və ya serverlərə ilişmədən sizin istədiyiniz (A. B.) hədəf nöqtəsinə birbaşa ötürməsini təmin etmək üçündür. Unutmayaq ki, VPN-in ayrıca istifadə qaydaları var. VPN təhlükəziliyimizi qorumaq məqsədi daşısada onu doğru istifadə etmədiyimiz təqdirdə kiber cinayət və ya məlumat oğurluğu kimi ağır hadisələri qarşımıza gətirib çıxara bilər. Ödənişsiz VPN istifadə etdiyimizdə biz əsasən xəbərimiz olmadan reklam bazarına daxil olmuş oluruq. Bizim gedəcəyimiz bütün internet gizliliyini təmin edən serverlər reklam məqsədlidir və ümumən desək, məqsədləri bizim istifadəmiz üzərindən qanorar əldə etməkdir. Əgər ödənişsiz VPN istifadə ediriksə o tünelin dəqiqlikə kimə və hansı ölkəyə aid olduğunu bilmirik. Yəni bu halda serverlər avtomatik olaraq ölkə seçimi edir. Ola bilər ki, bizim bütün məlumatlarımız düşmən və ya ikinci şəxslər tərəfindən hansısa bir yazılım sayəsində giriş-çıxışlarımız oxunur və log yazısı tutulur. Daha təhlükəlisi sosial şəbəkə mesajlarımız tamam ilə oxuna, internet ortamında sürətli şəkildə yayıla bilər. Bunların qarşısını düşünülmüş şəkildə dərhal almaq lazımdır. Düşmənin hal- hazırda istifadə etdiyi ən önəmli kiber hücum strategiyası budur. Əsas bunu da deyim ki, bacardığınız qədər VPN-dən istifadə etməyin. Əgər artıq istifadə edirsinizsə ödənişli, müəyyən müddətli, sınaq məqsədli, ölkə dəyişikliyinə icazə verən VPN programlarından istifadə edin. Bilmədiyiniz VPN programlarını əsla istifadə etməyin. Mütləq təhlükəsiziliyinə inandığınız, əsasən də ödənişli olan VPN-lərdən istifadə olunması tövsiyə olunur. Bunlardan misal olaraq Express VPN, Hotspot Shield kimi programları tövsiyə edirəm. Ümumiyyətlə hər hansı VPN istifadə etdikdə mütləq antiviruslarını aktiv edin. Antiviruslar bütün giriş çıxışlarınızı qeydə alır və fasiləsiz şəkildə görür.

– Şahin bəy, bir mütəxəssis olaraq, vətəndaşlarımıza bu çətin zamanda doğru internet istifadəçisi olmaq məqsədi ilə nələri tövsiyə edərsiniz?

-Əslində ən çox narahat olduğum məsələ var ki, əlbəttə heç birimiz şəhidlərimizin sayının artmasını istəmirik. Çünkü cənab Prezidentimizin də dediyi kimi çalışmaq lazımdır ki, bu müharibəni az itki, ama çox böyük uğurlarla bitirək. Bunun üçün də informasiya müharibəsində gərək biz də birliyimizi, bərabərliyimizi gostərək. Çalışaq ki, belə hallarla qarşılaşdığımızda qarşısını birlikdə alaq. Çox yaxşı anlayıram, xalq olaraq qürürluyuq. 30 ildir gözləmişik, ama bu o demək deyil ki, biz bu amilləri göz ardı edərək əsgərlərimizi təhlükəyə ata bilərik. Hər hansi bir ərazimiz işğaldan azad olunduğunda, hər hansı bir starateji obyekt ələ keçiriləndə Müdafiə Nazirliyinin icazəsi olan rəsmi video- materiallar paylaşmaq və çəkilişlər aparmaq daha doğru olar. Düşmən müşahidə PUA-larını hər daima kəşfiyyat xarakterli aparmaqdadır. Hətta FlyRadar deyə bir proqram var ki, düşmən bu proqramdan Azərbaycanın üzərindən uçan mülkü təyyarələri belə izləyir. Son olaraq demək istəyirəm ki, bu informasiya muharibəsidir. Burada bizim uduzmağa şansımız yoxdur. Əgər bunu uduzsaq biz artıq muharibəni uduzmuş hesab olunuruq. Vətəndaşlarımızdan israrlı bir şəkildə xahiş edirəm: şəkilləri, məlumatları əsla paylaşmayın. Xoş məramlı missiya ilə çəkdiyimiz hər hansı bir rəsmlə biz vətənə sevgimizi göstərmək əvəzinə, bilmədən vətənimizi və ordumuzu təhlükə altına atmış oluruq!
Gəlin dövlətimizə , xalıqmıza və ordumuza birlikdə sahib çıxaq!

– Şahin bəy, verdiyiniz dəyərli məlumatlara görə sizə minnətdarıq.

Xatırlatmaq istəyirik ki, müsahibəmizin qonağı İT və Kiber Təhlükəsizlik mütəxəssisi və İctimai Nəzarət Koalisiyasının İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Departamentinin sədri Şahin Alıyev idi.

Axtarış
Xəbər lenti
Reklam